เคญूเคฎि, เคเคฐ-เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคเคฐ เคญाเคฐเคค เคे เคถूเคฆ्เคฐ เคตเคฐ्เค เคा เคเคคिเคนाเคธ: เคฎौเคฐ्เคฏ เคाเคฒ เคธे เคเคงुเคจिเค เคญाเคฐเคค เคค
เคญाเคฐเคค เคा เคเคคिเคนाเคธ เคेเคตเคฒ เคฐाเคเคตंเคถों, เคงเคฐ्เคฎों เคฏा เคถाเคธ्เคค्เคฐों เคा เคเคคिเคนाเคธ เคจเคนीं เคนै। เคฏเคน เคญूเคฎि, เคเคฐ, เค्เคฐाเคฎ เคช्เคฐเคถाเคธเคจ, เคเคค्เคชाเคฆเคจ เคเคฐ เคถ्เคฐเคฎ–เคจिเคฐ्เคญเคฐเคคा เคा เคเคคिเคนाเคธ เคนै। เคिเคธ เคिเคธी เคธเคฎाเค เคฎें เคญूเคฎि-เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต, เคเคฐ เคจिเคฏंเคค्เคฐเคฃ เคเคฐ surplus extraction เคिเคธ เคตเคฐ्เค เคे เคนाเคฅ เคฎें เคฐเคนे, เคตเคนी เคตเคฐ्เค เคธเคค्เคคा, เคงเคฐ्เคฎ, เคธंเคธ्เคृเคคि, เคถिเค्เคทा, เคाเคจूเคจ เคเคฐ เคธाเคฎाเคिเค เคช्เคฐเคคिเคท्เค ा เคชเคฐ เคช्เคฐเคญुเคค्เคต เคฐเคเคคा เคนै। เคญाเคฐเคค เคฎें เคฏเคน เคธเคค्เคคा เคธंเคฐเคเคจा, เคเค เคฌाเคฐ เคฐाเคเคจीเคคिเค เคธเคค्เคคा เคฌเคฆเคฒเคจे เคे เคฌाเคตเคूเคฆ, เค
เคธाเคงाเคฐเคฃ เคฐूเคช เคธे เคธเคคเคค เคฌเคจी เคฐเคนी — เคฎौเคฐ्เคฏ เคाเคฒ เคธे เคฒेเคเคฐ medieval เคฐाเคเคชूเคค–เคฎुเคเคฒ เคฏुเค เคคเค, เคเคชเคจिเคตेเคถिเค เคाเคฒ เคคเค เคเคฐ เค
ंเคคเคคः เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐ เคญाเคฐเคค เคे เคญूเคฎि เคธुเคงाเคฐों เคคเค।
เคญूเคฎि–เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต = เคธเคค्เคคा เคเคฐ เคธाเคฎाเคिเค เคช्เคฐเคคिเคท्เค ा
เคเคฐ
เคญूเคฎिเคนीเคจ เคถ्เคฐเคฎ = dependency เคเคฐ เค
เคงीเคจเคคा
เคฏเคน เคธूเคค्เคฐ เคญाเคฐเคค เคी เคृเคทि-เคฐाเคเคจीเคคि เคเคฐ เคธाเคฎाเคिเค เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคो เคธเคฎเคเคจे เคी เคुเค्เคी เคนै।
เคฎौเคฐ्เคฏ เคाเคฒ: เคญूเคฎि-เคฐाเคเคธ्เคต, เคถ्เคฐเคฎ เคเคฐ elite control
เคंเคฆ्เคฐเคुเคช्เคค เคเคฐ เคौเคिเคฒ्เคฏ เคจे เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฐाเค्เคฏ-เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा เคฎें เคญूเคฎि-เคฐाเคเคธ्เคต เคเคฐ เคเคฐ เคช्เคฐเคฃाเคฒी เคो เคตैเค्เคाเคจिเค เคฐूเคช เคฆिเคฏा। เคญूเคฎि เคฐाเค्เคฏ-เคจिเคฏंเคค्เคฐिเคค เคฎाเคจी เคเค; เคृเคทि เคเคค्เคชाเคฆเคจ เคธे เคเคฐ (เคเคฎเคคौเคฐ เคชเคฐ 1/6 เคฏा 1/4 เคนिเคธ्เคธा) เคฐाเค्เคฏ เคा เคตैเคงाเคจिเค claim เคฅा। เคो เคตเคฐ्เค เคญूเคฎि เคชเคฐ เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต เคฏा เคเคค्เคชाเคฆเคจ เคा เคจिเคฏंเคค्เคฐเคฃ เคฐเคเคคा เคฅा, เคตเคนी เคเคฐเคฆाเคคा เคฅा। เคฏเคน landholding producer เคตเคฐ्เค เคตैเคถ्เคฏ เคเคฐ เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เค
เค्เคฐเคฃी เคृเคทเค เคธเคฎुเคฆाเคฏ เคฅा।
เคญूเคฎिเคนीเคจ เคिเคธाเคจ, เคेเคค-เคฎเคเคฆूเคฐ, sharecropper, เคชเคถुเคชाเคฒเค, เคนเคฒเคตाเคนे — เคिเคจเคा เคถ्เคฐเคฎ เคृเคทि เคे เคฒिเค เค
เคจिเคตाเคฐ्เคฏ เคฅा — เคช्เคฐเคค्เคฏเค्เคท เคเคฐเคฆाเคคा เคจเคนीं เคฅे। เคเคจเคी เคธ्เคฅिเคคि economic servitude เคैเคธी เคฅी, เคชเคฐ เคเคจ्เคนें เคฆाเคธ เคी เคคเคฐเคน เคिเคธी เคต्เคฏเค्เคคि เคी property เคจเคนीं เคฎाเคจा เคाเคคा เคฅा। เคเคจเคा village membership, housing, family เคเคฐ dignity เคธुเคฐเค्เคทिเคค เคฅी, เคชเคฐ economic autonomy เคจเคนीं।
เคฏाเคจी hierarchy economic เคฅी, chattel slavery เคจเคนीं।
เคเคธ เคธเคฎเคฏ varna system occupational เคฅा, เคจ rigid caste system। mobility เคी เคธंเคญाเคตเคจा เคฅी। เคธाเคฎाเคिเค inequality เคฅी, เคชเคฐ เคเคจ्เคฎเคเคค coercion เคจเคนीं।
เคฌौเคฆ्เคง เคเคฐ เคैเคจ เคाเคฒ: เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคฌเคฐाเคฌเคฐी, เคชเคฐ เคธाเคฎाเคिเค continuity
เคฌौเคฆ्เคง เคเคฐ เคैเคจ เคงเคฐ्เคฎों เคจे เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคฌเคฐाเคฌเคฐी เคा เคธंเคฆेเคถ เคฆिเคฏा। เคฌुเคฆ्เคง เคจे เคเคนा เคि เคฎเคจुเคท्เคฏ เคเคจ्เคฎ เคธे เคจเคนीं, เคเคฐ्เคฎ เคธे เคँเคा-เคจीเคा เคนोเคคा เคนै। เคธंเค เคฎें เคธเคญी เคตเคฐ्เคฃों เคा เคช्เคฐเคตेเคถ เคฅा। เคैเคจ เคชเคฐंเคชเคฐा เคฎें เคธเคญी เคเคค्เคฎाเคँ เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคฐूเคช เคธे เคธเคฎाเคจ เคนैं।
เคฒेเคिเคจ village economy เคงเคฐ्เคฎ-เคถाเคธ्เคค्เคฐ เคธे เคจเคนीं เคฌเคฆเคฒเคคी। irrigation, granary, เคเคฐ-เคช्เคฐเคฃाเคฒी, เคญूเคฎि-เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต, เค्เคฐाเคฎ เคจिเคฐ्เคฃเคฏ เคเคฐ surplus extraction elite เคตเคฐ्เคों เคे เคชाเคธ เคนी เคฌเคจा เคฐเคนा। เคถूเคฆ्เคฐ เคृเคทเค cultivating labour เคे เคฐूเคช เคฎें เคाเคฐ्เคฏ เคเคฐเคคे เคฐเคนे, เคชเคฐ เคญूเคฎि-เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต เคจเคนीं เคฎिเคฒा।
เคฌौเคฆ्เคง-เคैเคจ เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคเคฆเคฐ्เคถ เคจे varna hierarchy เคी เคตैเคงाเคจिเคเคคा เคो เคुเคจौเคคी เคฆी, เคชเคฐ เคฏเคน เคเคฆเคฐ्เคถ เคญूเคฎि-เคฐाเคเคธ्เคต เคธंเคฐเคเคจा เคो เคจเคนीं เคฌเคฆเคฒ เคชाเคฏा। เคธเคฎाเค เคा เคธंเคाเคฒเคจ เคงเคฐ्เคฎ เคे เคธिเคฆ्เคงांเคคों เคธे เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि เคเคฐ्เคฅिเค compulsions เคธे เคนोเคคा เคฅा।
เคฏाเคจी เคฌौเคฆ्เคง เคाเคฒ caste-less ethics เคฐเคเคคा เคฅा, เคชเคฐ economic hierarchy เคाเคฏเคฎ เคฐเคนी।
เคुเคช्เคค เคเคฐ เคเคค्เคคเคฐ-เคुเคช्เคค เคฏुเค: เคญूเคฎि เคฆाเคจ, เคธ्เคฅाเคจीเคฏ elites เคเคฐ เคธाเคฎเคจ्เคคी germination
เคुเคช्เคค เคाเคฒ เคฎें เคญूเคฎि-เคฆाเคจ, เคฎंเคฆिเคฐ-เค
เคจुเคฆाเคจ, เคฌ्เคฐाเคน्เคฎเคฃिเค ritual hierarchy เคเคฐ local agrarian authority เคो เคตैเคงाเคจिเคเคคा เคฎिเคฒी। เคฐाเคाเคं เคจे เคृเคทि เคญूเคฎि เคเคฐ เคเคธเคे revenue rights เคฌ्เคฐाเคน्เคฎเคฃ, เคฎंเคฆिเคฐों เคเคฐ เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคธเคฐเคฆाเคฐों เคो เคฆिเค। village autonomy เคฌเคข़ी, เคเคฐ เคฐाเค्เคฏ เคी เคธीเคงी เคจिเคเคฐाเคจी เคเคฎ เคนुเค।
เคฏเคนीं เคธे feudal germination เคถुเคฐू เคนोเคคी เคนै:
- เคญूเคฎि เคा เคเคค्เคชाเคฆเคจ local lords เคे control เคฎें
- เคृเคทเค hereditary cultivating tenants เคे เคฐूเคช เคฎें
- surplus extraction เค्เคฐाเคฎीเคฃ elite เคे เคนाเคฅ เคฎें
เคฏाเคจी occupational varna เคงीเคฐे-เคงीเคฐे hereditary economic hierarchy เคฎें เคฌเคฆเคฒเคคा เคนै। social mobility เคเคฎ เคนोเคจे เคฒเคเคคी เคนै। caste เค
เคฌ ritual เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि เคญूเคฎि เคเคงाเคฐिเคค political economy เคฌเคจเคจे เคฒเคเคคी เคนै।
เคฎเคง्เคฏเคाเคฒ (1000–1600 CE): hereditary caste + feudal domination
เคเคธ เคाเคฒ เคฎें land control + caste hierarchy + hereditary labour เคเค เคธाเคฅ fused เคนो เคाเคคे เคนैं। เคฏเคน เคญाเคฐเคค เคी เคธเคฌเคธे เคจिเคฐ्เคฃाเคฏเค เคธाเคฎाเคिเค-เคเคฐ्เคฅिเค transformation เคนै।
- village authority hereditary
- landlord class hereditary
- cultivating groups hereditary
- occupational labour roles hereditary
เคฏเคนी เคตเคน เค्เคทเคฃ เคนै เคเคนाँ varna jati เคฌเคจ เคाเคคा เคนै।
caste เค
เคฌ เคเคจ्เคฎเคเคค เคจिเคฏเคคि เคฌเคจ เคाเคคी เคนै। เคृเคทเค เคธเคฎुเคฆाเคฏ — เคตिเคถेเคทเคเคฐ เคถूเคฆ्เคฐ เคตเคฐ्เค เคเคฐ non-elite peasantry — เค
เคชเคจे เคถ्เคฐเคฎ เคชเคฐ เคเคงाเคฐिเคค, เคชเคฐ เคญूเคฎि-เค
เคงिเคाเคฐ เคธे เคตंเคिเคค, village power เคธे subordinate, เคเคฐ extraction-based coercion เคे เค
เคงीเคจ เคนो เคाเคคे เคนैं।
เคฏเคนी medieval caste oppression เคा เคฎूเคฒ เคนै। เคฏเคน เคेเคตเคฒ religious เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि agrarian political coercion เคนै।
เคฎुเคเคฒ เคाเคฒ: peasant personhood เคเคฐ limited legal recognition
เคฎुเคเคฒ เคช्เคฐเคถाเคธเคจ เคฎें เคเค เคฎเคนเคค्เคตเคชूเคฐ्เคฃ เคฌाเคค เคฏเคน เคฅी เคि cultivating peasants เคे occupancy rights เคो เคाเคจूเคจी เคตैเคงเคคा เคฎिเคฒी। เคฏเคฆि เคोเค เคृเคทเค เคชीเคข़िเคฏों เคธे เคेเคค เคोเคค เคฐเคนा เคนै, เคคो เคเคธे arbitrary eviction เคธे เคฌเคाเคฏा เคเคฏा। เคฏเคน เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฅा เคि peasant — เคญเคฒे lower caste เคนो — เคเค legal economic actor เคฎाเคจा เคเคฏा।
เคฒेเคिเคจ:
- land title เค
เคญी เคญी เคเคฎींเคฆाเคฐ เคฏा jagirdar เคे เคชाเคธ
- extraction rights elite เคे เคชाเคธ
- peasant rights = cultivation, not ownership
เคเคธเคฒिเค oppression เคเคฎ เคจเคนीं, เคชเคฐ dignity เคเคฐ tenancy security เคฌเคข़ी।
เคเคชเคจिเคตेเคถिเค เคฏुเค: เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ lower-caste cultivators เคो ownership
เคฌ्เคฐिเคिเคถ revenue systems เคจे เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคฌเคก़ा structural เคฌเคฆเคฒाเคต เคฒाเคฏा — เคตिเคถेเคทเคเคฐ Ryotwari System (Madras, Bombay, Karnataka, Andhra)। เคเคธเคฎें:
land title directly ryot เคे เคจाเคฎ เคนुเค
เคฏाเคจी cultivator — เคाเคนे เคตเคน เคถूเคฆ्เคฐ/OBC/low caste เคนी เค्เคฏों เคจ เคนो — เคญूเคฎि เคा เคाเคจूเคจी เคฎाเคฒिเค เคฌเคจ เคธเคเคคा เคนै।
เคฏเคน เคญाเคฐเคคीเคฏ rural sociology เคा เคชเคนเคฒा major reversal เคนै। เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคญूเคฎि = เคिเคธाเคจ เคा เค
เคงिเคाเคฐ, เคจ intermediary landlord เคा।
Permanent Settlement เคตाเคฒे เค्เคทेเคค्เคฐों (Bengal–Bihar) เคฎें เค़เคฎींเคฆाเคฐी เคฌเคจी เคฐเคนी, เคชเคฐ tenancy protection เคฌเคข़ी।
เคเคชเคจिเคตेเคถिเค เคाเคจूเคจों เคจे เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ peasant เคो legal individuality, bargaining power เคเคฐ judicial protection เคฆिเคฏा।
เคธ्เคตเคคंเคค्เคฐ เคญाเคฐเคค: เคเคฎींเคฆाเคฐी เคเคจ्เคฎूเคฒเคจ เคเคฐ เคญूเคฎि-เคจ्เคฏाเคฏ
1950–1980 เคे เคญूเคฎि เคธुเคงाเคฐों เคจे เคธाเคฎเคจ्เคคी เคเคฐ hereditary landlordism เคो เคाเคจूเคจी เคฐूเคช เคธे เคธเคฎाเคช्เคค เคเคฐ เคฆिเคฏा। tenancy abolition, land ceilings เคเคฐ redistribution เคे เคाเคฐเคฃ:
- actual tillers เคो เคญूเคฎि เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต เคฎिเคฒा
- เคเค OBC/เคถूเคฆ्เคฐ เคृเคทเค เคตเคฐ्เค เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคญूเคฎि เคฎाเคฒिเค เคฌเคจे
- rural caste power structure เคเคฒเคเคจे เคฒเคा
- democratic politics เคฎें OBC upliftment เคी เคจींเคต เคฌเคจी
เคฏเคน เคชเคฐिเคตเคฐ्เคคเคจ 2500 เคตเคฐ्เคทों เคฎें เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคนुเค — land, dignity เคเคฐ political equality เคเค เคธाเคฅ เคฎिเคฒे।
เคเคคिเคนाเคธ เคा เคธเคฌเคธे เคฌเคก़ा เคจिเคท्เคเคฐ्เคท
เคญाเคฐเคคीเคฏ subaltern communities — เคถूเคฆ्เคฐ, เคฆเคฒिเคค, เคเคฆिเคตाเคธी, lower peasantry — เคจे เคนเคाเคฐों เคตเคฐ्เคทों เคคเค เคญूเคฎि-เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต, village power เคเคฐ surplus extraction เคธे เคตंเคिเคค เคीเคตเคจ เคिเคฏा, เคाเคนे เคธเคค्เคคा เคนिंเคฆू เคถाเคธเคों เคे เคชाเคธ เคนो, เคฌौเคฆ्เคง patronage เคเคฒा เคนो, เคैเคจ เคถाเคธเคจ เคนुเค เคนो, เคธिเค เคฐाเค เคฐเคนा เคนो, เคฏा เคฎुเคเคฒ–เคฐाเคเคชूเคค–เคเคฎींเคฆाเคฐी domination เคฐเคนा เคนो।
เคงเคฐ्เคฎों เคे ethical เคเคฆเคฐ्เคถ เคฌเคฐाเคฌเคฐी เคे เคฅे, เคชเคฐ เคธाเคฎाเคिเค-เคเคฐ्เคฅिเค เคฐूเคช เคธे landed elite เคนเคฎेเคถा dominant เคฐเคนा।
Indian inequality is not fundamentally religious — it is agrarian and political.
Rigid caste oppression medieval feudalism เคा result เคนै, เคฒेเคिเคจ economic hierarchy เคนเคฎेเคถा เคธे เคฅी।
เคตंเคिเคค เคตเคฐ्เคों เคा เคธंเคเคฐ्เคท เคเคฒ, เคंเคเคฒ, เคเคฎीเคจ เคे เค
เคงिเคाเคฐों เคे เคฒिเค เคช्เคฐाเคीเคจ เคाเคฒ เคธे เคเค เคคเค เคเคฒเคคा เคเคฏा — เค्เคฏोंเคि เคญूเคฎि, เคชाเคจी, เคเคค्เคชाเคฆเคจ เคเคฐ เคธे surplus เคชเคฐ เคจिเคฏंเคค्เคฐเคฃ elite เคे เคชाเคธ เคฐเคนा। ownership เคเคฐ autonomy lower castes เคो เคฌเคนुเคค เคฆेเคฐ เคธे เคฎिเคฒी।
เคงเคฐ्เคฎ เคฌเคฆเคฒเคจे เคธे inequality เคจเคนीं เคฌเคฆเคฒी, เค्เคฏोंเคि village economy เคเคฎीเคจ เคธे เคธंเคाเคฒिเคค เคฅी, theology เคธे เคจเคนीं।
เคเคธเคฒिเค เคเคคिเคนाเคธ เคा เคธเคฌเคธे เคธเคीเค เคตाเค्เคฏ เคนै:
“เคญाเคฐเคค เคฎें เคिเคธเคा เคญूเคฎि เคชเคฐ เคจिเคฏंเคค्เคฐเคฃ เคฅा, เคตเคนी เคธाเคฎाเคिเค เคเคฐ เคฐाเคเคจीเคคिเค เคธเคค्เคคा เคा เคธ्เคตाเคฎी เคฅा; เคिเคธे เคญूเคฎि เคธे เคตंเคिเคค เคฐเคा เคเคฏा, เคเคธे เคธเคฆैเคต เคเคฐ्เคฅिเค เคुเคฒाเคฎी, เคถ्เคฐเคฎ-เคจिเคฐ्เคญเคฐเคคा เคเคฐ เคธाเคฎाเคिเค เค
เคจ्เคฏाเคฏ เคธเคนเคจा เคชเคก़ा।”
เคเคฐ เคเคธ เคชूเคฐे subaltern เคเคคिเคนाเคธ เคा เคจिเคोเคก़:
Subaltern communities เคी เคฒเคก़ाเค เคนเคฎेเคถा เคงเคฐ्เคฎ เคธे เคจเคนीं, เคญूเคฎि เคธे เคฐเคนी। เคเคฒ–เคंเคเคฒ–เคเคฎीเคจ เคชเคฐ เค
เคงिเคाเคฐ เคนी เคเคจเคा เคตाเคธ्เคคเคตिเค เคธाเคฎाเคिเค เคจ्เคฏाเคฏ เคนै।
Closing Thought
เคญाเคฐเคค เคฎें caste oppression เคा เคฎूเคฒ เคงाเคฐ्เคฎिเค เคญाเคตเคจाเคं เคฎें เคจเคนीं, เคฌเคฒ्เคि เคญूเคฎि-เคธ्เคตाเคฎिเคค्เคต, surplus extraction เคเคฐ hereditary rural governance เคฎें เคोเคा เคाเคจा เคाเคนिเค। เคงเคฐ्เคฎों เคจे เคฌเคฐाเคฌเคฐी เคा เคเคฆเคฐ्เคถ เคฆिเคฏा, เคชเคฐ economic structures เคจे เคเคธे เคฒाเคू เคจเคนीं เคนोเคจे เคฆिเคฏा। เคเคงुเคจिเค เคญूเคฎि เคธुเคงाเคฐ เคเคฐ democratic politics เคชเคนเคฒी เคฌाเคฐ เคเคจ เคธเคฎुเคฆाเคฏों เคो เคตเคน dignity เคฆेเคคे เคนैं, เคो 2500 เคตเคฐ्เคท เคी hierarchy เคจे เคเคจเคธे เคीเคจ เคฐเคी เคฅी।
เคธाเคฎाเคिเค เคจ्เคฏाเคฏ เคा เคญเคตिเคท्เคฏ เคญी เคเคฒ–เคंเคเคฒ–เคเคฎीเคจ เคे equitable เค
เคงिเคाเคฐ เคฎें เคนी เคนै।
