Tuesday, September 29, 2026

ЁЯО╢ рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ : рдиाрдж рд╕े рд▓ीрд▓ा рддрдХ

 

ЁЯО╢ рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ : рдиाрдж рд╕े рд▓ीрд▓ा рддрдХ

рдЬрдм рд╕ाрдзрдиा рдоें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдФрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рд▓ीрд▓ा

рд╣рдордиे рдкिрдЫрд▓ी рдкोрд╕्рдЯ рдоें рдЙрдкрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХो
рд╢ाрд╕्рдд्рд░ + рд░ाрдЧ + рд▓ोрдХ + рдЛрддु + рд░рд╕ + рднाрд╖ा + рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕ंрдЧрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдеा।

рдЕрдм рдЙрд╕ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдПрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдб़ाрд╡—

рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░

рд▓ेрдХिрди рдкрд╣рд▓ा рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ी рд╣ै—

рдХ्рдпा рдз्рд░ुрдкрдж рдФрд░ рдзрдоाрд░ рдПрдХ рд╣ी рд╣ैं?

рдирд╣ीं।

рдз्рд░ुрдкрдж рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЧाрдпрди-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╣ै—
рдЬिрд╕рдоें рд╕्рд╡рд░, рдиाрдж, рд░ाрдЧ-рд╡िрд╕्рддाрд░, рдЖрд▓ाрдк, рдкрдЦाрд╡рдЬ, рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдмोрдз рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рдзрдоाрд░, рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ी рдРрд╕ी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╢ैрд▓ी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд▓рдп, рдмोрд▓-рдмाँрдЯ, layakari рдФрд░ рднाрд╡ाрдд्рдордХ рдЪंрдЪрд▓рддा рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдЬुрдб़ा рд╣ै—

рдзрдоाрд░ рддाрд▓ — 14 рдоाрдд्рд░ाрдУं рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рддाрд▓-рдЪрдХ्рд░।

рдЗрд╕рд▓िрдП—

рдз्рд░ुрдкрдж ≠ рдзрдоाрд░ ≠ рдХेрд╡рд▓ рдзрдоाрд░ рддाрд▓

рддीрдиों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордЭрдиा рдЗрд╕ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।


ЁЯХЙ️ 1. рдз्рд░ुрдкрдж — рдиाрдж рдХी рд╕ाрдзрдиा

рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рд╕्рд╡рд░ рдХेрд╡рд▓ “рдЧाрдпा” рдирд╣ीं рдЬाрддा।

рдЙрд╕े рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।

рдПрдХ рд╕्рд╡рд░ рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рд╡рд░ рддрдХ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी
рдоींрдб,
рдЧрдордХ,
рд╕्рд╡рд░ рдХा рднाрд░,
рди्рдпाрд╕,
рдЖрд▓ाрдк рдХी рдЧрддि,
рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдв़рдХрд░—

“рд╕्рд╡рд░ рдХे рднीрддрд░ рдХे рдиाрдж” рдХी рдЦोрдЬ।

рдз्рд░ुрдкрдж рдХा рдЖрд▓ाрдк рдЗрд╕рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЧ рдХी рднूрдоिрдХा рдирд╣ीं рд╣ै।

рд╡рд╣ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी—

рд╕्рд╡рд░-рд╕ाрдзрдиा рд╣ै।

рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиोрдо-рддोрдо рдЖрд▓ाрдк рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд░рдЪрдиा-рдЖрдзाрд░िрдд рдЧाрдпрди рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд░рдЪрдиा рдХे рдЪाрд░ рдЕंрдЧ—рд╕्рдеाрдпी, рдЕंрддрд░ा, рд╕ंрдЪाрд░ी рдФрд░ рдЖрднोрдЧ—рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं, рдпрдж्рдпрдкि рдЖрдзुрдиिрдХ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдоें рд╕рднी рдЕंрдЧ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдирд╣ीं рдоिрд▓рддे।


ЁЯеБ 2. рдз्рд░ुрдкрдж рдХे рддाрд▓ — рдХेрд╡рд▓ “рдзीрдоा” рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд▓рдп рдХा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди

рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрди्рддрд░ рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।

рдЖрдЬ рдЬрдм рд╣рдо рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧाрдпрди рдоें рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓, рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рддीрдирддाрд▓, рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЭूрдорд░ा рдЖрджि рд╕ुрдирддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпाрди рдк्рд░ाрдпः рдЦрдпाрд▓ рдЧाрдпрдХी рдХी рдУрд░ рдЬाрддा рд╣ै।

рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рддाрд▓-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЕрд▓рдЧ рд╣ै।

рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े—

рдЪौрддाрд▓ — 12 рдоाрдд्рд░ाрдПँ

рдзрдоाрд░ — 14 рдоाрдд्рд░ाрдПँ

рд╕ूрд▓рддाрд▓ — 10 рдоाрдд्рд░ाрдПँ

рддिрд╡्рд░рддाрд▓ — 7 рдоाрдд्рд░ाрдПँ

рдЬैрд╕े рддाрд▓ों рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд░рд╣ा рд╣ै।

рдЗрдирдоें рдкрдЦाрд╡рдЬ рдХी рднूрдоिрдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।

рдЕрд░्рдеाрдд рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рд▓рдп рдХेрд╡рд▓ accompaniment рдирд╣ीं рд╣ै—

рдкрдЦाрд╡рдЬ рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рд╕्рд╡рдпं рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХा рдЕंрдЧ рд╣ै।


⏳ 3. рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдз्рд░ुрдкрдж рдФрд░ рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ — рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрди्рддрд░

рдпрд╣ाँ рдПрдХ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд▓ेрдХिрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдарддा рд╣ै—

рдХ्рдпा рдз्рд░ुрдкрдж рднी рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?

рд╣ाँ—рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдЖрд▓ाрдк-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рдХ्рд░рдорд╢ः рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдзीрдоा рд╕्рд╡рд░-рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рд╕ीрдзे “рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓” рдпा “рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рддीрдирддाрд▓” рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд░рдЦрдиा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।

рдз्рд░ुрдкрдж рдоें—

рдЖрд▓ाрдк → рд░ाрдЧ рдХा рд╕्рд╡рд░-рд╡िрд╕्рддाрд░ → рдиोрдо-рддोрдо → рд░рдЪрдиा → рдкрдЦाрд╡рдЬ → рд▓рдпрдХाрд░ी

рдХी рдЕрдкрдиी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╣ै।

рдЬрдмрдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рдЦрдпाрд▓ рдоें—

рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓ / рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рддीрдирддाрд▓ / рдЭूрдорд░ा рдЖрджि → рдмंрджिрд╢ → рдЖрд▓ाрдк → рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк → рдмोрд▓-рддाрди → рд╕рд░рдЧрдо → рддाрди

рдХा рдПрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рдк्рд░рд╕्рддुрддि-рд╡िрди्рдпाрд╕ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।


ЁЯО╝ 4. рдз्рд░ुрдкрдж рдмрдиाрдо рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓

рджोрдиों рдХो “рдзीрдоी рдЧाрдпрдХी” рдоाрди рд▓ेрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै।

рдз्рд░ुрдкрдж рдкूрдЫрддा рд╣ै—

рд╕्рд╡рд░ рдХी рдоूрд▓ рдк्рд░рдХृрддि рдХ्рдпा рд╣ै?

рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ рдкूрдЫрддा рд╣ै—

рдЗрд╕ी рд░ाрдЧ рдХो рдХрд▓्рдкрдиा, рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╕ृрдЬрди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрддрдиी рджिрд╢ाрдУं рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै?

рджोрдиों рдоें рд░ाрдЧ-рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै।

рджोрдиों рдоें рд╕ाрдзрдиा рд╣ै।

рджोрдиों рдоें improvisation рд╣ै।

рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी aesthetic grammar рдЕрд▓рдЧ рд╣ै।

рдЖрдпाрдо рдз्рд░ुрдкрдж рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓
рдоूрд▓ рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдмोрдз рдиाрдж, рдЧंрднीрд░рддा, рд╕्рд╡рд░-рд╢ुрдж्рдзि, рдзैрд░्рдп рдХрд▓्рдкрдиा, рд╡िрд╕्рддाрд░, рднाрд╡ рдФрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╕ृрдЬрди
рдЖрд▓ाрдк рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕ंрд░рдЪिрдд, рдХ्рд░рдоिрдХ, рдЧрдо्рднीрд░ рдмंрджिрд╢ рдХे рднीрддрд░ рд╡िрд╡िрдз рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░
рдк्рд░рдоुрдЦ рддाрд▓-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЪौрддाрд▓, рдзрдоाрд░, рд╕ूрд▓рддाрд▓, рддिрд╡्рд░рддाрд▓ рдЖрджि рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓, рддीрдирддाрд▓, рдЭूрдорд░ा рдЖрджि
рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ाрдж्рдп-рд╕ंрд╡ाрдж рдкрдЦाрд╡рдЬ рддрдмрд▓ा
рд╢рдм्рдж рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрдж рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЦрдпाрд▓-рдмंрджिрд╢
layakari рдкрдЦाрд╡рдЬ рдФрд░ рдЧाрдпрди рдХा рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрд╡ाрдж рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк, рдмोрд▓-рддाрди, рддाрди рдФрд░ рддाрд▓рдХाрд░ी
рд╕्рд╡рд░-рд╡िрди्рдпाрд╕ рдЧрдо्рднीрд░, рд╕्рдеिрд░, рдЧрдордХрдк्рд░рдзाрди рдоींрдб, рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк, рддाрди, рд╕рд░рдЧрдо рдЖрджि рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдо्рднाрд╡рдиा
рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдз्рдпाрди → рдиाрдж → рд╡िрд╕्рддाрд░ рдмंрджिрд╢ → рдХрд▓्рдкрдиा → рд╡िрд╕्рддाрд░ → рддाрди

рдпрд╣ рддुрд▓рдиा рдХिрд╕ी рдХो “рд╢्рд░ेрд╖्рда” рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ै рдХि—

рджो рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрдЧीрдд-рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХो рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।


ЁЯМ║ 5. рдзрдоाрд░ — рдЧंрднीрд░рддा рдХे рднीрддрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡

рдпрд╣ीं рдзрдоाрд░ рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рдоोрдб़ рд▓ेрддी рд╣ै।

рдЬрд╣ाँ рдз्рд░ुрдкрдж рд╣рдоें
рдз्рдпाрди, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдиाрдж рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдоें рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै,

рд╡рд╣ीं рдзрдоाрд░ рдоें рд╡рд╣ी рдкрд░рдо्рдкрд░ा—

рд▓ीрд▓ा, рд╣ाрд╕्рдп, рд╢्рд░ृंрдЧाрд░, рдЪंрдЪрд▓рддा рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡

рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╡िрд╢ेрд╖рддः рд╣ोрд▓ी рдФрд░ рд░ाрдзा-рдХृрд╖्рдг рдХी рд▓ीрд▓ा рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз рдЕрдиेрдХ рдзрдоाрд░ рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд░ंрдЧ, рдЫेрдб़рдЫाрдб़, рдоाрди-рдордиुрд╣ाрд░ рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрджाрдд्рдордХ рднाрд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП рдзрдоाрд░ рдХो рдХेрд╡рд▓—

“рд╣рд▓्рдХा рдз्рд░ुрдкрдж”

рдХрд╣рдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं।

рдЕрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै—

рдзрдоाрд░ рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рднीрддрд░ рд▓рдпाрдд्рдордХ, рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рдФрд░ рд░рд╕ाрдд्рдордХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै।


ЁЯеБ 6. рдзрдоाрд░ рддाрд▓ — 14 рдоाрдд्рд░ाрдУं рдХा рдЦेрд▓

рдзрдоाрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рд░ोрдЪрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै—

14 рдоाрдд्рд░ा рдХा рдзрдоाрд░ рддाрд▓।

рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЧिрдирддी рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣ाँ 14 рдоाрдд्рд░ाрдПँ рдХрд▓ाрдХाрд░ рдФрд░ рдкрдЦाрд╡рдЬ рдХे рдмीрдЪ
рдПрдХ рдЬीрд╡िрдд рд╕ंрд╡ाрдж рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं।

рд╕рдо → рд╡िрднाрдЬрди → рдмोрд▓ → layakari → рдкुрдиः рд╕рдо

рдФрд░ рдпрд╣ीं рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै—

рд▓рдп рдХा рдЖрдиंрдж।

рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдЧंрднीрд░рддा рдоें рдЬрд╣ाँ рд╕्рд╡рд░ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╢्рд░ोрддा рдХो рднीрддрд░ рдЦींрдЪрддा рд╣ै,

рдзрдоाрд░ рдоें рд▓рдп рдЬैрд╕े рдкूрдЫрддी рд╣ै—

“рдЕрдм рджेрдЦो, рд╢рдм्рдж рдФрд░ рддाрд▓ рдХिрддрдиी рджूрд░ рддрдХ рд╕ाрде рдЦेрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं?”


ЁЯМ╕ 7. рд╣ोрд▓ी рд╕े рдзрдоाрд░ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз

рдзрдоाрд░ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рддे рд╣ी рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै—

ЁЯМ╕ рдмрд╕рди्рдд
ЁЯМИ рд░ंрдЧ
ЁЯеБ рдкрдЦाрд╡рдЬ
ЁЯкИ рдХृрд╖्рдг
ЁЯМ║ рд░ाрдзा
ЁЯОн рд╣ाрд╕्рдп
❤️ рд╢्рд░ृंрдЧाрд░
рдФрд░
ЁЯО╢ рд▓рдп рдХा рдЦेрд▓।

рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ाँ рднी рдПрдХ рд╢ोрдз-рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै—

рд╣рд░ рдзрдоाрд░ рд░рдЪрдиा рдХेрд╡рд▓ рд╣ोрд▓ी рдХी рд░рдЪрдиा рдирд╣ीं рд╣ै।

рдзрдоाрд░-рддाрд▓ рдоें рд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЧों рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдЗрд╕рд▓िрдП—

рдзрдоाрд░ рдХा рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा।

рд╣рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕्рддрд░ рджेрдЦрдиे рд╣ोंрдЧे—

рд░ाрдЧ → рддाрд▓ → рд░рдЪрдиा → рднाрд╖ा → рднाрд╡ → рдк्рд░рд╕्рддुрддि → layakari

рдпрд╣ी рдЗрд╕े рд╢ोрдз рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдиाрддा рд╣ै।


ЁЯМ┐ 8. рдз्рд░ुрдкрдж рд╕े рдЦрдпाрд▓ рддрдХ — рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХी рдПрдХ рд╡िрдХाрд╕-рдпाрдд्рд░ा

рдз्рд░ुрдкрдж рдФрд░ рдЦрдпाрд▓ рдХो рдХेрд╡рд▓ рджो рдЧाрдпрди-рд╢ैрд▓िрдпाँ рд╕рдордЭрдиा рднी рд╢ाрдпрдж рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं।

рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдПрдХ рдмрдб़ी рдХрд╣ाрдиी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।

рдз्рд░ुрдкрдж

→ рд░ाрдЧ рдХी рдЧंрднीрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा
→ рдиाрдж рдФрд░ рдЖрд▓ाрдк
→ рдкрдЦाрд╡рдЬ
→ рдкрдж рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиा

рдлिрд░ рдЖрдЧे—

рдЦрдпाрд▓

→ рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХрд▓्рдкрдиा
→ рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдмंрджिрд╢
→ рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк
→ рддाрди
→ рд╕рд░рдЧрдо
→ рддрдмрд▓ा
→ рд░ाрдЧ рдХी рдЕрдиेрдХ рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг

рдФрд░ рдлिрд░—

рдЙрдкрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрдЧीрдд

→ рдаुрдорд░ी
→ рджाрджрд░ा
→ рдХрдЬрд░ी
→ рдЪैрддी
→ рд╣ोрд░ी
→ рдЭूрд▓ा
→ рдмाрд░рд╣рдоाрд╕ा
→ рд░ाрдЧ + рд▓ोрдХ + рднाрд╖ा + рдЛрддु + рднाрд╡

рдЕрд░्рдеाрдд рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ “рдПрдХ рд╢ैрд▓ी рджूрд╕рд░ी рд╢ैрд▓ी рд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ुрдИ” рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ै।

рдпрд╣—

рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдирдП-рдирдП рдЖрдпाрдо рдЦुрд▓рдиे рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै।


ЁЯФм 9. SSG рдоें рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ рдХो рдХैрд╕े рд╢ोрдзें?

рдпрджि—

рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖ा → рд╕ंрдЧीрдд рд╕ाрдзрдиा → рд╕ंрдЧीрдд рд╢ोрдз

рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рд╣ै,

рддो рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ рдПрдХ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ Research Laboratory рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै।

рд╣рдо рдЗрд╕े рджрд╕ рдЖрдпाрдоों рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं—

① рд╕्рд╡рд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░

рд░ाрдЧ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЪрд▓рди।

② рдиाрджрд╢ाрд╕्рдд्рд░

рд╕्рд╡рд░ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा, resonance, рд╢्рд░ुрддि рдФрд░ vocal production।

③ рдЖрд▓ाрдк-рд╡िрди्рдпाрд╕

рд╕्рд╡рд░-рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рдХ्рд░рдоिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा।

④ рддाрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░

рдЪौрддाрд▓, рдзрдоाрд░, рд╕ूрд▓рддाрд▓, рддिрд╡्рд░рддाрд▓ рддрдеा рдЕрди्рдп рддाрд▓ों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा।

⑤ рдкрдЦाрд╡рдЬ

рдЧाрдпрди рдФрд░ percussion рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрд╡ाрдж।

⑥ рдХाрд╡्рдп

рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा, рд╢рдм्рдж, рдЕрд▓ंрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд░्рде।

⑦ рд░рд╕

рд╡ीрд░, рд╢्рд░ृंрдЧाрд░, рд╣ाрд╕्рдп, рднрдХ्рддि рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡рдзрд░्рдоिрддा।

⑧ рдкрд░рдо्рдкрд░ा

рдЧुрд░ु–рд╢िрд╖्рдп, рд╡ाрдгी/рдмाрдиी, рдШрд░ाрдиा рдФрд░ repertoire।

⑨ рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рдЕрдз्рдпрдпрди

рдз्рд░ुрдкрдж рдмрдиाрдо рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ — рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХी рджो рдЕрд▓рдЧ aesthetic grammars।

⑩ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди

рдоंрджिрд░ → рджрд░рдмाрд░ → рд╕ंрдЧीрдд рд╕рдо्рдоेрд▓рди → рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी → LP → CD → YouTube → Digital Archive


ЁЯзШ 10. рдз्рд░ुрдкрдж рд╕े рдзрдоाрд░ рдФрд░ рдзрдоाрд░ рд╕े рдЦрдпाрд▓ — рдПрдХ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдпाрдд्рд░ा

рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдЧрд╣рд░ी рдмाрдд рдЫिрдкी рд╣ै।

рдз्рд░ुрдкрдж рдХрд╣рддा рд╣ै—

рдард╣рд░ो।
рд╕ुрдиो।
рд╕्рд╡рд░ рдХो рдкрд╣рдЪाрдиो।
рдиाрдж рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ो।

рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ рдХрд╣рддा рд╣ै—

рдЙрд╕ी рд╕्рд╡рд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░ो।
рдЙрд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рджो।
рдк्рд░рд╢्рди рдХрд░ो।
рдирдП рдоाрд░्рдЧ рдЦोрдЬो।

рдзрдоाрд░ рдХрд╣рддी рд╣ै—

рдЕрдм рдЙрд╕ी рдиाрдж рдоें рдЬीрд╡рди рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рджेрдЦो।
рдЙрд╕ी рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдоें рдЦेрд▓ рдЦोрдЬो।
рдЙрд╕ी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рд▓ीрд▓ा рдкрд╣рдЪाрдиो।

рдЕрд░्рдеाрдд—

рд╕ाрдзрдиा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╡िрд░ोрдзी рдирд╣ीं рд╣ैं।

рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ाрдзрдиा рдЬрдм рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рд╣ोрддी рд╣ै,

рддो рд╡рд╣ рдЬीрд╡рди рд╕े рднाрдЧрддी рдирд╣ीं—

рдЬीрд╡рди рдХो рд╣ी рд░рд╕ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ рджेрддी рд╣ै।


ЁЯМ║ 11. рдФрд░ рдлिрд░ рд▓ौрдЯрддा рд╣ै рд╣рдоाрд░ा рд╡рд╣ी рдк्рд░рд╢्рди — рдиाрд░рдж рдХा рдк्рд░рд╢्рди

рд╣рдордиे рдкिрдЫрд▓ी SSG рдкोрд╕्рдЯ рдоें рдиाрд░рдж рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдХो рдпाрдж рдХिрдпा рдеा—

“рдХेрд╣ि рдЖрд░ाрдзрд╣ु рдХा рддुрдо्рд╣ рдЪрд╣рд╣ू?”

рд╕ंрдЧीрдд рд╕ाрдзрдХ рд╕े рднी рдпрд╣ी рдкूрдЫा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै—

рддुрдо рд╕ंрдЧीрдд рдоें рдХ्рдпा рдЦोрдЬ рд░рд╣े рд╣ो?

рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓—

рдЧाрдпрдХी?

рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि?

рдХौрд╢рд▓?

рддाрд▓ рдХी рдЬрдЯिрд▓рддा?

рд░ाрдЧ рдХा рдЬ्рдЮाрди?

рдпा—

рдиाрдж рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рд╡рдпं рдХो?

рдФрд░ рдпрджि рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЦोрдЬ рд░рд╣े рд╣ो,

рддो рдЕрдЧрд▓ा рдк्рд░рд╢्рди—

“рдоैं рдХिрд╕рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ?”

рдпрд╣ीं—

рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖ा
рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рд╕ाрдзрдиा,

рд╕ाрдзрдиा рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рдЕрдиुрднрд╡,

рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рдЪिрди्рддрди,

рдЪिрди्рддрди рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рд╢ोрдз,

рдФрд░ рд╢ोрдз рд╕े—

рдЖрд░ाрдз्рдп рдХी рдЦोрдЬ

рдХी рдпाрдд्рд░ा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрддी рд╣ै।


ЁЯО╝ SSG Research Proposition

“Dhrupad–Dhamar to Khayal: From Naad to Leela and Creative Imagination”

рдПрдХ living research project рдХे рд░ूрдк рдоें—

рд░ाрдЧ + рдЖрд▓ाрдк + рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрдж + рдЦрдпाрд▓-рдмंрджिрд╢ + рддाрд▓ + рдкрдЦाрд╡рдЬ + рддрдмрд▓ा + рдХाрд╡्рдп + рд░рд╕ + рд╣ोрд▓ी + рдкрд░рдо्рдкрд░ा + performance practice

рдХा comparative documentation рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।

рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХो рд▓ेрдХрд░—

рдз्рд░ुрдкрдж → рдзрдоाрд░ → рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓

рдХी рддीрди рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдпों рдХा рд╢्рд░рд╡рдг-рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрдП।

рдлिрд░ рдкूрдЫा рдЬाрдП—

  • рд╕्рд╡рд░ рдХрд╣ाँ рдмрджрд▓ा?
  • рдЖрд▓ाрдк рдХी рднाрд╖ा рдХैрд╕े рдмрджрд▓ी?
  • рд▓рдп рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХैрд╕े рдмрджрд▓ा?
  • рдкрдЦाрд╡рдЬ рдФрд░ рддрдмрд▓े рдХी рднूрдоिрдХा рдХ्рдпा рдмрджрд▓ी?
  • рд╢рдм्рдж рдФрд░ рднाрд╡ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХैрд╕े рдмрджрд▓ा?
  • рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХी improvisational freedom рдХрд╣ाँ рдмрдв़ी?
  • рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг—

рд╢्рд░ोрддा рдХे рднीрддрд░ рд░ाрдЧ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХैрд╕े рдмрджрд▓рддा рд╣ै?

рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдоाрд░ा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि—

“рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ рдпा рдЦрдпाрд▓ рдХैрд╕े рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?”

рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднी рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣िрдП—

“рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрдЧीрдд-рд╡्рдпाрдХрд░рдгें рднाрд░рддीрдп рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдмोрдз рдФрд░ рдЪेрддрдиा рдХे рдХौрди-рдХौрди рд╕े рдЖрдпाрдо рдЦोрд▓рддी рд╣ैं?”


рд╕ाрд░

рдз्рд░ुрдкрдж — рдиाрдж рдХी рд╕ाрдзрдиा рд╣ै।
рдзрдоाрд░ — рдЙрд╕ी рд╕ाрдзрдиा рдоें рд▓рдп рдФрд░ рд▓ीрд▓ा рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ै।
рдзрдоाрд░ рддाрд▓ — рдЙрд╕ рд▓ीрд▓ा рдХी рд▓рдпाрдд्рдордХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ै।
рдкрдЦाрд╡рдЬ — рдЙрд╕ рд╕ंрд╡ाрдж рдХा рд╕्рдкंрджрди рд╣ै।
рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ — рдЙрд╕ी рд░ाрдЧ-рдЬрдЧрдд рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХрд▓्рдкрдиा рдФрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╕ृрдЬрди рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै।
рдФрд░ рд╕ंрдЧीрдд рд╢ोрдз — рдЗрди рд╕рдмрдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкी рдЪेрддрдиा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै।

Saraswati Sangeet Gurukul

рд╢्рд░рд╡рдг → рдЕрдиुрдХрд░рдг → рд╕ाрдзрдиा → рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп → рдк्рд░рдпोрдЧ → рдЪिрди्рддрди → рддुрд▓рдиा → рд╢ोрдз → рдЖрдд्рдо-рд╢ोрдз

рдиाрдж рд╕े рд╕्рд╡рд░।
рд╕्рд╡рд░ рд╕े рд░ाрдЧ।
рд░ाрдЧ рд╕े рд░рд╕।
рд░рд╕ рд╕े рдЕрдиुрднूрддि।
рдФрд░ рдЕрдиुрднूрддि рд╕े—рдЖрд░ाрдз्рдп рдХी рдЦोрдЬ।
ЁЯО╢

No comments:

Post a Comment