ЁЯО╢ рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ : рдиाрдж рд╕े рд▓ीрд▓ा рддрдХ
рдЬрдм рд╕ाрдзрдиा рдоें рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै, рдФрд░ рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рд▓ीрд▓ा
рд╣рдордиे рдкिрдЫрд▓ी рдкोрд╕्рдЯ рдоें рдЙрдкрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХो
рд╢ाрд╕्рдд्рд░ + рд░ाрдЧ + рд▓ोрдХ + рдЛрддु + рд░рд╕ + рднाрд╖ा + рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдХे рд╕ंрдЧрдо рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рдеा।
рдЕрдм рдЙрд╕ी рдпाрдд्рд░ा рдоें рдПрдХ рдФрд░ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдкрдб़ाрд╡—
рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░
рд▓ेрдХिрди рдкрд╣рд▓ा рдк्рд░рд╢्рди рдпрд╣ी рд╣ै—
рдХ्рдпा рдз्рд░ुрдкрдж рдФрд░ рдзрдоाрд░ рдПрдХ рд╣ी рд╣ैं?
рдирд╣ीं।
рдз्рд░ुрдкрдж рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЧाрдпрди-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╣ै—
рдЬिрд╕рдоें рд╕्рд╡рд░, рдиाрдж, рд░ाрдЧ-рд╡िрд╕्рддाрд░, рдЖрд▓ाрдк, рдкрдЦाрд╡рдЬ, рд╢рдм्рдж рдФрд░ рдЧंрднीрд░ рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдмोрдз рдХा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
рдзрдоाрд░, рджूрд╕рд░ी рдУрд░, рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╕े рдЧрд╣рд░ाрдИ рд╕े рдЬुрдб़ी рдРрд╕ी рд░рдЪрдиाрдд्рдордХ рд╢ैрд▓ी рд╣ै рдЬिрд╕рдоें рд▓рдп, рдмोрд▓-рдмाँрдЯ, layakari рдФрд░ рднाрд╡ाрдд्рдордХ рдЪंрдЪрд▓рддा рдХो рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕्рдеाрди рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рдЬुрдб़ा рд╣ै—
рдзрдоाрд░ рддाрд▓ — 14 рдоाрдд्рд░ाрдУं рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рддाрд▓-рдЪрдХ्рд░।
рдЗрд╕рд▓िрдП—
рдз्рд░ुрдкрдж ≠ рдзрдоाрд░ ≠ рдХेрд╡рд▓ рдзрдоाрд░ рддाрд▓
рддीрдиों рдХो рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕рдордЭрдиा рдЗрд╕ рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рд╣ै।
ЁЯХЙ️ 1. рдз्рд░ुрдкрдж — рдиाрдж рдХी рд╕ाрдзрдиा
рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рд╕्рд╡рд░ рдХेрд╡рд▓ “рдЧाрдпा” рдирд╣ीं рдЬाрддा।
рдЙрд╕े рд╕्рдеाрдкिрдд рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
рдПрдХ рд╕्рд╡рд░ рд╕े рджूрд╕рд░े рд╕्рд╡рд░ рддрдХ рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी
рдоींрдб,
рдЧрдордХ,
рд╕्рд╡рд░ рдХा рднाрд░,
рди्рдпाрд╕,
рдЖрд▓ाрдк рдХी рдЧрддि,
рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдмрдв़рдХрд░—
“рд╕्рд╡рд░ рдХे рднीрддрд░ рдХे рдиाрдж” рдХी рдЦोрдЬ।
рдз्рд░ुрдкрдж рдХा рдЖрд▓ाрдк рдЗрд╕рд▓िрдП рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдЧ рдХी рднूрдоिрдХा рдирд╣ीं рд╣ै।
рд╡рд╣ рдПрдХ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी—
рд╕्рд╡рд░-рд╕ाрдзрдиा рд╣ै।
рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рд░ूрдк рд╕े рдиोрдо-рддोрдо рдЖрд▓ाрдк рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд░рдЪрдиा-рдЖрдзाрд░िрдд рдЧाрдпрди рдХी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоिрд▓рддी рд╣ै। рд░рдЪрдиा рдХे рдЪाрд░ рдЕंрдЧ—рд╕्рдеाрдпी, рдЕंрддрд░ा, рд╕ंрдЪाрд░ी рдФрд░ рдЖрднोрдЧ—рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ैं, рдпрдж्рдпрдкि рдЖрдзुрдиिрдХ рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдоें рд╕рднी рдЕंрдЧ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдоें рдирд╣ीं рдоिрд▓рддे।
ЁЯеБ 2. рдз्рд░ुрдкрдж рдХे рддाрд▓ — рдХेрд╡рд▓ “рдзीрдоा” рдирд╣ीं, рдмрд▓्рдХि рд▓рдп рдХा рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди
рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрди्рддрд░ рд╕рдордЭрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै।
рдЖрдЬ рдЬрдм рд╣рдо рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЧाрдпрди рдоें рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓, рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рддीрдирддाрд▓, рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЭूрдорд░ा рдЖрджि рд╕ुрдирддे рд╣ैं, рддो рд╣рдоाрд░ा рдз्рдпाрди рдк्рд░ाрдпः рдЦрдпाрд▓ рдЧाрдпрдХी рдХी рдУрд░ рдЬाрддा рд╣ै।
рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдкाрд░рдо्рдкрд░िрдХ рддाрд▓-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдЕрд▓рдЧ рд╣ै।
рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ूрдк рд╕े—
рдЪौрддाрд▓ — 12 рдоाрдд्рд░ाрдПँ
рдзрдоाрд░ — 14 рдоाрдд्рд░ाрдПँ
рд╕ूрд▓рддाрд▓ — 10 рдоाрдд्рд░ाрдПँ
рддिрд╡्рд░рддाрд▓ — 7 рдоाрдд्рд░ाрдПँ
рдЬैрд╕े рддाрд▓ों рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╕्рдеाрди рд░рд╣ा рд╣ै।
рдЗрдирдоें рдкрдЦाрд╡рдЬ рдХी рднूрдоिрдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╣ै।
рдЕрд░्рдеाрдд рдз्рд░ुрдкрдж рдоें рд▓рдп рдХेрд╡рд▓ accompaniment рдирд╣ीं рд╣ै—
рдкрдЦाрд╡рдЬ рдФрд░ рд╕्рд╡рд░ рдХा рд╕ंрд╡ाрдж рд╕्рд╡рдпं рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХा рдЕंрдЧ рд╣ै।
⏳ 3. рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдз्рд░ुрдкрдж рдФрд░ рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ — рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдЕрди्рддрд░
рдпрд╣ाँ рдПрдХ рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рд▓ेрдХिрди рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рд╢्рди рдЙрдарддा рд╣ै—
рдХ्рдпा рдз्рд░ुрдкрдж рднी рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै?
рд╣ाँ—рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдЖрд▓ाрдк-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдоें рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╡िрд╕्рддृрдд рдФрд░ рдХ्рд░рдорд╢ः рд╡िрдХрд╕िрдд рд╣ोрдиे рд╡ाрд▓ा рдзीрдоा рд╕्рд╡рд░-рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоिрд▓рддा рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рд╕ीрдзे “рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓” рдпा “рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рддीрдирддाрд▓” рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд░рдЦрдиा рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рд░ूрдк рд╕े рд╕рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрдЧा।
рдз्рд░ुрдкрдж рдоें—
рдЖрд▓ाрдк → рд░ाрдЧ рдХा рд╕्рд╡рд░-рд╡िрд╕्рддाрд░ → рдиोрдо-рддोрдо → рд░рдЪрдиा → рдкрдЦाрд╡рдЬ → рд▓рдпрдХाрд░ी
рдХी рдЕрдкрдиी рдкрд░рдо्рдкрд░ा рд╣ै।
рдЬрдмрдХि рдЖрдзुрдиिрдХ рдЦрдпाрд▓ рдоें—
рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓ / рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рддीрдирддाрд▓ / рдЭूрдорд░ा рдЖрджि → рдмंрджिрд╢ → рдЖрд▓ाрдк → рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк → рдмोрд▓-рддाрди → рд╕рд░рдЧрдо → рддाрди
рдХा рдПрдХ рд╡िрдХрд╕िрдд рдк्рд░рд╕्рддुрддि-рд╡िрди्рдпाрд╕ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।
ЁЯО╝ 4. рдз्рд░ुрдкрдж рдмрдиाрдо рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓
рджोрдиों рдХो “рдзीрдоी рдЧाрдпрдХी” рдоाрди рд▓ेрдиा рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं рд╣ै।
рдз्рд░ुрдкрдж рдкूрдЫрддा рд╣ै—
рд╕्рд╡рд░ рдХी рдоूрд▓ рдк्рд░рдХृрддि рдХ्рдпा рд╣ै?
рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ рдкूрдЫрддा рд╣ै—
рдЗрд╕ी рд░ाрдЧ рдХो рдХрд▓्рдкрдиा, рд╡िрд╕्рддाрд░ рдФрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╕ृрдЬрди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдХिрддрдиी рджिрд╢ाрдУं рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै?
рджोрдиों рдоें рд░ाрдЧ-рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╣ै।
рджोрдиों рдоें рд╕ाрдзрдиा рд╣ै।
рджोрдиों рдоें improvisation рд╣ै।
рд▓ेрдХिрди рдЙрдирдХी aesthetic grammar рдЕрд▓рдЧ рд╣ै।
| рдЖрдпाрдо | рдз्рд░ुрдкрдж | рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ |
|---|---|---|
| рдоूрд▓ рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдмोрдз | рдиाрдж, рдЧंрднीрд░рддा, рд╕्рд╡рд░-рд╢ुрдж्рдзि, рдзैрд░्рдп | рдХрд▓्рдкрдиा, рд╡िрд╕्рддाрд░, рднाрд╡ рдФрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╕ृрдЬрди |
| рдЖрд▓ाрдк | рдЕрдд्рдпрди्рдд рд╕ंрд░рдЪिрдд, рдХ्рд░рдоिрдХ, рдЧрдо्рднीрд░ | рдмंрджिрд╢ рдХे рднीрддрд░ рд╡िрд╡िрдз рдк्рд░рдХाрд░ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ |
| рдк्рд░рдоुрдЦ рддाрд▓-рдкрд░рдо्рдкрд░ा | рдЪौрддाрд▓, рдзрдоाрд░, рд╕ूрд▓рддाрд▓, рддिрд╡्рд░рддाрд▓ рдЖрджि | рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдПрдХрддाрд▓, рддीрдирддाрд▓, рдЭूрдорд░ा рдЖрджि |
| рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡ाрдж्рдп-рд╕ंрд╡ाрдж | рдкрдЦाрд╡рдЬ | рддрдмрд▓ा |
| рд╢рдм्рдж | рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрдж рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा | рдЦрдпाрд▓-рдмंрджिрд╢ |
| layakari | рдкрдЦाрд╡рдЬ рдФрд░ рдЧाрдпрди рдХा рдЧрд╣рд░ा рд╕ंрд╡ाрдж | рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк, рдмोрд▓-рддाрди, рддाрди рдФрд░ рддाрд▓рдХाрд░ी |
| рд╕्рд╡рд░-рд╡िрди्рдпाрд╕ | рдЧрдо्рднीрд░, рд╕्рдеिрд░, рдЧрдордХрдк्рд░рдзाрди | рдоींрдб, рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк, рддाрди, рд╕рд░рдЧрдо рдЖрджि рдХी рд╡्рдпाрдкрдХ рд╕рдо्рднाрд╡рдиा |
| рдк्рд░рд╕्рддुрддि рдХा рдЕрдиुрднрд╡ | рдз्рдпाрди → рдиाрдж → рд╡िрд╕्рддाрд░ | рдмंрджिрд╢ → рдХрд▓्рдкрдиा → рд╡िрд╕्рддाрд░ → рддाрди |
рдпрд╣ рддुрд▓рдиा рдХिрд╕ी рдХो “рд╢्рд░ेрд╖्рда” рд╕िрдж्рдз рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП рд╣ै рдХि—
рджो рдЕрд▓рдЧ рд╕ंрдЧीрдд-рд╡्рдпाрдХрд░рдг рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХो рдЕрд▓рдЧ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рдЕрдиुрднрд╡ рдХрд░ा рд╕рдХрддे рд╣ैं।
ЁЯМ║ 5. рдзрдоाрд░ — рдЧंрднीрд░рддा рдХे рднीрддрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡
рдпрд╣ीं рдзрдоाрд░ рдПрдХ рдЕрдж्рднुрдд рдоोрдб़ рд▓ेрддी рд╣ै।
рдЬрд╣ाँ рдз्рд░ुрдкрдж рд╣рдоें
рдз्рдпाрди, рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдФрд░ рдиाрдж рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдоें рд▓े рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै,
рд╡рд╣ीं рдзрдоाрд░ рдоें рд╡рд╣ी рдкрд░рдо्рдкрд░ा—
рд▓ीрд▓ा, рд╣ाрд╕्рдп, рд╢्рд░ृंрдЧाрд░, рдЪंрдЪрд▓рддा рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡
рдХा рд░ूрдк рдзाрд░рдг рдХрд░ рд╕рдХрддी рд╣ै।
рд╡िрд╢ेрд╖рддः рд╣ोрд▓ी рдФрд░ рд░ाрдзा-рдХृрд╖्рдг рдХी рд▓ीрд▓ा рд╕े рд╕рдо्рдмрдж्рдз рдЕрдиेрдХ рдзрдоाрд░ рд░рдЪрдиाрдУं рдоें рд░ंрдЧ, рдЫेрдб़рдЫाрдб़, рдоाрди-рдордиुрд╣ाрд░ рдФрд░ рд╕ंрд╡ाрджाрдд्рдордХ рднाрд╡ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП рдзрдоाрд░ рдХो рдХेрд╡рд▓—
“рд╣рд▓्рдХा рдз्рд░ुрдкрдж”
рдХрд╣рдиा рдЙрдЪिрдд рдирд╣ीं।
рдЕрдзिрдХ рд╕рдЯीрдХ рд░ूрдк рд╕े рдХрд╣ा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै—
рдзрдоाрд░ рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрд░рдо्рдкрд░ा рдХे рднीрддрд░ рд▓рдпाрдд्рдордХ, рдХाрд╡्рдпाрдд्рдордХ рдФрд░ рд░рд╕ाрдд्рдордХ рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХा рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै।
ЁЯеБ 6. рдзрдоाрд░ рддाрд▓ — 14 рдоाрдд्рд░ाрдУं рдХा рдЦेрд▓
рдзрдоाрд░ рдХी рд╕рдмрд╕े рд░ोрдЪрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдоें рд╕े рдПрдХ рд╣ै—
14 рдоाрдд्рд░ा рдХा рдзрдоाрд░ рддाрд▓।
рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЧिрдирддी рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣ाँ 14 рдоाрдд्рд░ाрдПँ рдХрд▓ाрдХाрд░ рдФрд░ рдкрдЦाрд╡рдЬ рдХे рдмीрдЪ
рдПрдХ рдЬीрд╡िрдд рд╕ंрд╡ाрдж рдмрди рдЬाрддी рд╣ैं।
рд╕рдо → рд╡िрднाрдЬрди → рдмोрд▓ → layakari → рдкुрдиः рд╕рдо
рдФрд░ рдпрд╣ीं рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ोрддा рд╣ै—
рд▓рдп рдХा рдЖрдиंрдж।
рдз्рд░ुрдкрдж рдХी рдЧंрднीрд░рддा рдоें рдЬрд╣ाँ рд╕्рд╡рд░ рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░ рд╢्рд░ोрддा рдХो рднीрддрд░ рдЦींрдЪрддा рд╣ै,
рдзрдоाрд░ рдоें рд▓рдп рдЬैрд╕े рдкूрдЫрддी рд╣ै—
“рдЕрдм рджेрдЦो, рд╢рдм्рдж рдФрд░ рддाрд▓ рдХिрддрдиी рджूрд░ рддрдХ рд╕ाрде рдЦेрд▓ рд╕рдХрддे рд╣ैं?”
ЁЯМ╕ 7. рд╣ोрд▓ी рд╕े рдзрдоाрд░ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз
рдзрдоाрд░ рдХी рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░рддे рд╣ी рд╣рдоाрд░े рд╕ाрдордиे рдЖрддा рд╣ै—
ЁЯМ╕ рдмрд╕рди्рдд
ЁЯМИ рд░ंрдЧ
ЁЯеБ рдкрдЦाрд╡рдЬ
ЁЯкИ рдХृрд╖्рдг
ЁЯМ║ рд░ाрдзा
ЁЯОн рд╣ाрд╕्рдп
❤️ рд╢्рд░ृंрдЧाрд░
рдФрд░
ЁЯО╢ рд▓рдп рдХा рдЦेрд▓।
рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ाँ рднी рдПрдХ рд╢ोрдз-рд╕ाрд╡рдзाрдиी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै—
рд╣рд░ рдзрдоाрд░ рд░рдЪрдиा рдХेрд╡рд▓ рд╣ोрд▓ी рдХी рд░рдЪрдиा рдирд╣ीं рд╣ै।
рдзрдоाрд░-рддाрд▓ рдоें рд╡िрднिрди्рди рд░ाрдЧों рдХी рд░рдЪрдиाрдПँ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рд╣ोрддी рд░рд╣ी рд╣ैं।
рдЗрд╕рд▓िрдП—
рдзрдоाрд░ рдХा рд╕ंрдЧीрддрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдЕрд╕्рддिрдд्рд╡ рдХेрд╡рд▓ рдЙрд╕рдХे рд╡िрд╖рдп-рд╡рд╕्рддु рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рд╣рдоें рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рд╕्рддрд░ рджेрдЦрдиे рд╣ोंрдЧे—
рд░ाрдЧ → рддाрд▓ → рд░рдЪрдиा → рднाрд╖ा → рднाрд╡ → рдк्рд░рд╕्рддुрддि → layakari
рдпрд╣ी рдЗрд╕े рд╢ोрдз рдХा рд╡िрд╖рдп рдмрдиाрддा рд╣ै।
ЁЯМ┐ 8. рдз्рд░ुрдкрдж рд╕े рдЦрдпाрд▓ рддрдХ — рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХी рдПрдХ рд╡िрдХाрд╕-рдпाрдд्рд░ा
рдз्рд░ुрдкрдж рдФрд░ рдЦрдпाрд▓ рдХो рдХेрд╡рд▓ рджो рдЧाрдпрди-рд╢ैрд▓िрдпाँ рд╕рдордЭрдиा рднी рд╢ाрдпрдж рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдирд╣ीं।
рдЗрдирдХे рдмीрдЪ рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдПрдХ рдмрдб़ी рдХрд╣ाрдиी рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ै।
рдз्рд░ुрдкрдж
→ рд░ाрдЧ рдХी рдЧंрднीрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा
→ рдиाрдж рдФрд░ рдЖрд▓ाрдк
→ рдкрдЦाрд╡рдЬ
→ рдкрдж рдФрд░ рд╕ंрд░рдЪрдиा
рдлिрд░ рдЖрдЧे—
рдЦрдпाрд▓
→ рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХрд▓्рдкрдиा
→ рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдмंрджिрд╢
→ рдмोрд▓-рдЖрд▓ाрдк
→ рддाрди
→ рд╕рд░рдЧрдо
→ рддрдмрд▓ा
→ рд░ाрдЧ рдХी рдЕрдиेрдХ рд╕рдо्рднाрд╡рдиाрдУं рдХा рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг
рдФрд░ рдлिрд░—
рдЙрдкрд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рд╕ंрдЧीрдд
→ рдаुрдорд░ी
→ рджाрджрд░ा
→ рдХрдЬрд░ी
→ рдЪैрддी
→ рд╣ोрд░ी
→ рдЭूрд▓ा
→ рдмाрд░рд╣рдоाрд╕ा
→ рд░ाрдЧ + рд▓ोрдХ + рднाрд╖ा + рдЛрддु + рднाрд╡
рдЕрд░्рдеाрдд рднाрд░рддीрдп рд╕ंрдЧीрдд рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХेрд╡рд▓ “рдПрдХ рд╢ैрд▓ी рджूрд╕рд░ी рд╢ैрд▓ी рд╕े рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ुрдИ” рдХी рдХрд╣ाрдиी рдирд╣ीं рд╣ै।
рдпрд╣—
рдЕрднिрд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рдирдП-рдирдП рдЖрдпाрдо рдЦुрд▓рдиे рдХी рдХрд╣ाрдиी рд╣ै।
ЁЯФм 9. SSG рдоें рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ рдХो рдХैрд╕े рд╢ोрдзें?
рдпрджि—
рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖ा → рд╕ंрдЧीрдд рд╕ाрдзрдиा → рд╕ंрдЧीрдд рд╢ोрдз
рд╣рдоाрд░ी рдпाрдд्рд░ा рд╣ै,
рддो рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ рдПрдХ рдЙрдд्рдХृрд╖्рдЯ Research Laboratory рдмрди рд╕рдХрддी рд╣ै।
рд╣рдо рдЗрд╕े рджрд╕ рдЖрдпाрдоों рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं—
① рд╕्рд╡рд░рд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд░ाрдЧ рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдЪрд▓рди।
② рдиाрджрд╢ाрд╕्рдд्рд░
рд╕्рд╡рд░ рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा, resonance, рд╢्рд░ुрддि рдФрд░ vocal production।
③ рдЖрд▓ाрдк-рд╡िрди्рдпाрд╕
рд╕्рд╡рд░-рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рдХ्рд░рдоिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा।
④ рддाрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░
рдЪौрддाрд▓, рдзрдоाрд░, рд╕ूрд▓рддाрд▓, рддिрд╡्рд░рддाрд▓ рддрдеा рдЕрди्рдп рддाрд▓ों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा।
⑤ рдкрдЦाрд╡рдЬ
рдЧाрдпрди рдФрд░ percussion рдХे рдмीрдЪ рд╕ंрд╡ाрдж।
⑥ рдХाрд╡्рдп
рдм्рд░рдЬрднाрд╖ा, рд╢рдм्рдж, рдЕрд▓ंрдХाрд░ рдФрд░ рдЕрд░्рде।
⑦ рд░рд╕
рд╡ीрд░, рд╢्рд░ृंрдЧाрд░, рд╣ाрд╕्рдп, рднрдХ्рддि рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡рдзрд░्рдоिрддा।
⑧ рдкрд░рдо्рдкрд░ा
рдЧुрд░ु–рд╢िрд╖्рдп, рд╡ाрдгी/рдмाрдиी, рдШрд░ाрдиा рдФрд░ repertoire।
⑨ рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рдЕрдз्рдпрдпрди
рдз्рд░ुрдкрдж рдмрдиाрдо рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ — рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХी рджो рдЕрд▓рдЧ aesthetic grammars।
⑩ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди
рдоंрджिрд░ → рджрд░рдмाрд░ → рд╕ंрдЧीрдд рд╕рдо्рдоेрд▓рди → рдЖрдХाрд╢рд╡ाрдгी → LP → CD → YouTube → Digital Archive
ЁЯзШ 10. рдз्рд░ुрдкрдж рд╕े рдзрдоाрд░ рдФрд░ рдзрдоाрд░ рд╕े рдЦрдпाрд▓ — рдПрдХ рджाрд░्рд╢рдиिрдХ рдпाрдд्рд░ा
рд╢ाрдпрдж рдпрд╣ाँ рдПрдХ рдЧрд╣рд░ी рдмाрдд рдЫिрдкी рд╣ै।
рдз्рд░ुрдкрдж рдХрд╣рддा рд╣ै—
рдард╣рд░ो।
рд╕ुрдиो।
рд╕्рд╡рд░ рдХो рдкрд╣рдЪाрдиो।
рдиाрдж рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХрд░ो।
рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ рдХрд╣рддा рд╣ै—
рдЙрд╕ी рд╕्рд╡рд░ рдХो рд▓ेрдХрд░ рдХрд▓्рдкрдиा рдХрд░ो।
рдЙрд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рджो।
рдк्рд░рд╢्рди рдХрд░ो।
рдирдП рдоाрд░्рдЧ рдЦोрдЬो।
рдзрдоाрд░ рдХрд╣рддी рд╣ै—
рдЕрдм рдЙрд╕ी рдиाрдж рдоें рдЬीрд╡рди рдХा рдЙрдд्рд╕рд╡ рджेрдЦो।
рдЙрд╕ी рдЕрдиुрд╢ाрд╕рди рдоें рдЦेрд▓ рдЦोрдЬो।
рдЙрд╕ी рд╢ाрд╕्рдд्рд░ рдоें рд▓ीрд▓ा рдкрд╣рдЪाрдиो।
рдЕрд░्рдеाрдд—
рд╕ाрдзрдиा, рд╕्рд╡рддंрдд्рд░рддा рдФрд░ рдЙрдд्рд╕рд╡ рд╡िрд░ोрдзी рдирд╣ीं рд╣ैं।
рд╕рдЪ्рдЪी рд╕ाрдзрдиा рдЬрдм рдкрд░िрдкрдХ्рд╡ рд╣ोрддी рд╣ै,
рддो рд╡рд╣ рдЬीрд╡рди рд╕े рднाрдЧрддी рдирд╣ीं—
рдЬीрд╡рди рдХो рд╣ी рд░рд╕ рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддिрдд рдХрд░ рджेрддी рд╣ै।
ЁЯМ║ 11. рдФрд░ рдлिрд░ рд▓ौрдЯрддा рд╣ै рд╣рдоाрд░ा рд╡рд╣ी рдк्рд░рд╢्рди — рдиाрд░рдж рдХा рдк्рд░рд╢्рди
рд╣рдордиे рдкिрдЫрд▓ी SSG рдкोрд╕्рдЯ рдоें рдиाрд░рдж рдХे рдк्рд░рд╢्рди рдХो рдпाрдж рдХिрдпा рдеा—
“рдХेрд╣ि рдЖрд░ाрдзрд╣ु рдХा рддुрдо्рд╣ рдЪрд╣рд╣ू?”
рд╕ंрдЧीрдд рд╕ाрдзрдХ рд╕े рднी рдпрд╣ी рдкूрдЫा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै—
рддुрдо рд╕ंрдЧीрдд рдоें рдХ्рдпा рдЦोрдЬ рд░рд╣े рд╣ो?
рдХ्рдпा рдХेрд╡рд▓—
рдЧाрдпрдХी?
рдк्рд░рд╕िрдж्рдзि?
рдХौрд╢рд▓?
рддाрд▓ рдХी рдЬрдЯिрд▓рддा?
рд░ाрдЧ рдХा рдЬ्рдЮाрди?
рдпा—
рдиाрдж рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╕्рд╡рдпं рдХो?
рдФрд░ рдпрджि рд╕्рд╡рдпं рдХो рдЦोрдЬ рд░рд╣े рд╣ो,
рддो рдЕрдЧрд▓ा рдк्рд░рд╢्рди—
“рдоैं рдХिрд╕рдХी рдЖрд░ाрдзрдиा рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ूँ?”
рдпрд╣ीं—
рд╕ंрдЧीрдд рд╢िрдХ्рд╖ा
рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рд╕ाрдзрдиा,
рд╕ाрдзрдиा рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рдЕрдиुрднрд╡,
рдЕрдиुрднрд╡ рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рдЪिрди्рддрди,
рдЪिрди्рддрди рд╕े
рд╕ंрдЧीрдд рд╢ोрдз,
рдФрд░ рд╢ोрдз рд╕े—
рдЖрд░ाрдз्рдп рдХी рдЦोрдЬ
рдХी рдпाрдд्рд░ा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рд╣ोрддी рд╣ै।
ЁЯО╝ SSG Research Proposition
“Dhrupad–Dhamar to Khayal: From Naad to Leela and Creative Imagination”
рдПрдХ living research project рдХे рд░ूрдк рдоें—
рд░ाрдЧ + рдЖрд▓ाрдк + рдз्рд░ुрдкрдж-рдкрдж + рдЦрдпाрд▓-рдмंрджिрд╢ + рддाрд▓ + рдкрдЦाрд╡рдЬ + рддрдмрд▓ा + рдХाрд╡्рдп + рд░рд╕ + рд╣ोрд▓ी + рдкрд░рдо्рдкрд░ा + performance practice
рдХा comparative documentation рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХो рд▓ेрдХрд░—
рдз्рд░ुрдкрдж → рдзрдоाрд░ → рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓
рдХी рддीрди рдк्рд░рд╕्рддुрддिрдпों рдХा рд╢्рд░рд╡рдг-рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдХिрдпा рдЬाрдП।
рдлिрд░ рдкूрдЫा рдЬाрдП—
- рд╕्рд╡рд░ рдХрд╣ाँ рдмрджрд▓ा?
- рдЖрд▓ाрдк рдХी рднाрд╖ा рдХैрд╕े рдмрджрд▓ी?
- рд▓рдп рдХा рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХैрд╕े рдмрджрд▓ा?
- рдкрдЦाрд╡рдЬ рдФрд░ рддрдмрд▓े рдХी рднूрдоिрдХा рдХ्рдпा рдмрджрд▓ी?
- рд╢рдм्рдж рдФрд░ рднाрд╡ рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдХैрд╕े рдмрджрд▓ा?
- рдХрд▓ाрдХाрд░ рдХी improvisational freedom рдХрд╣ाँ рдмрдв़ी?
- рдФрд░ рд╕рдмрд╕े рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг—
рд╢्рд░ोрддा рдХे рднीрддрд░ рд░ाрдЧ рдХा рдЕрдиुрднрд╡ рдХैрд╕े рдмрджрд▓рддा рд╣ै?
рдХ्рдпोंрдХि рд╣рдоाрд░ा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХेрд╡рд▓ рдпрд╣ рдЬाрдирдиा рдирд╣ीं рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП рдХि—
“рдз्рд░ुрдкрдж–рдзрдоाрд░ рдпा рдЦрдпाрд▓ рдХैрд╕े рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै?”
рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рднी рдкूрдЫрдиा рдЪाрд╣िрдП—
“рдПрдХ рд╣ी рд░ाрдЧ рдХी рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрдЧीрдд-рд╡्рдпाрдХрд░рдгें рднाрд░рддीрдп рд╕ौрди्рджрд░्рдпрдмोрдз рдФрд░ рдЪेрддрдиा рдХे рдХौрди-рдХौрди рд╕े рдЖрдпाрдо рдЦोрд▓рддी рд╣ैं?”
рд╕ाрд░
рдз्рд░ुрдкрдж — рдиाрдж рдХी рд╕ाрдзрдиा рд╣ै।
рдзрдоाрд░ — рдЙрд╕ी рд╕ाрдзрдиा рдоें рд▓рдп рдФрд░ рд▓ीрд▓ा рдХा рдк्рд░рд╡ेрд╢ рд╣ै।
рдзрдоाрд░ рддाрд▓ — рдЙрд╕ рд▓ीрд▓ा рдХी рд▓рдпाрдд्рдордХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ै।
рдкрдЦाрд╡рдЬ — рдЙрд╕ рд╕ंрд╡ाрдж рдХा рд╕्рдкंрджрди рд╣ै।
рд╡िрд▓рдо्рдмिрдд рдЦрдпाрд▓ — рдЙрд╕ी рд░ाрдЧ-рдЬрдЧрдд рдоें рд╡्рдпрдХ्рддिрдЧрдд рдХрд▓्рдкрдиा рдФрд░ рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рд╕ृрдЬрди рдХा рд╡िрд╕्рддृрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ै।
рдФрд░ рд╕ंрдЧीрдд рд╢ोрдз — рдЗрди рд╕рдмрдХे рдкीрдЫे рдЫिрдкी рдЪेрддрдиा рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рд╣ै।
Saraswati Sangeet Gurukul
рд╢्рд░рд╡рдг → рдЕрдиुрдХрд░рдг → рд╕ाрдзрдиा → рд╕्рд╡ाрдз्рдпाрдп → рдк्рд░рдпोрдЧ → рдЪिрди्рддрди → рддुрд▓рдиा → рд╢ोрдз → рдЖрдд्рдо-рд╢ोрдз
рдиाрдж рд╕े рд╕्рд╡рд░।
рд╕्рд╡рд░ рд╕े рд░ाрдЧ।
рд░ाрдЧ рд╕े рд░рд╕।
рд░рд╕ рд╕े рдЕрдиुрднूрддि।
рдФрд░ рдЕрдиुрднूрддि рд╕े—рдЖрд░ाрдз्рдп рдХी рдЦोрдЬ। ЁЯО╢
No comments:
Post a Comment