๐ Planetary Dharma – เคेंเคฆ्เคฐीเคฏ เค
เคง्เคฏाเคฏ
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค : เคฎाเคจเคตเคคा, เคेเคคเคจा เคเคฐ เคชृเคฅ्เคตी เคा เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคธंเคตिเคงाเคจ
(A contemplative–philosophical chapter for Planetary Dharma Series)
The full series is available on YouTube via
these playlists (content appears identical across channels like Bodh
Prem Seva and Brahmrishi Mission Samiti):
- https://www.youtube.com/playlist?list=PLQKnX4V7J1kmwRToSfp_zzPX8P--DSbKn
- https://youtube.com/playlist?list=PLmQKq2OyLV_4lbQivwlv3ZgAeK4eQXv0a
✨ เคญूเคฎिเคा : เคฏเคน เค
เคง्เคฏाเคฏ เค्เคฏों เคเคตเคถ्เคฏเค เคนै?
เคฏเคน เค
เคง्เคฏाเคฏ เคिเคธी เคงเคฐ्เคฎเค्เคฐंเคฅ เคी เคต्เคฏाเค्เคฏा เคจเคนीं เคนै।
เคฏเคน เคฎाเคจเคตเคคा เคे เคฒिเค เคเค เคธ्เคฎเคฐเคฃ-เคชเคค्เคฐ (Reminder) เคนै।
เคเค เคा เคฎเคจुเคท्เคฏ—
- เคคเคเคจीเค เคฎें เคเคे เคนै
- เคธเคค्เคคा เคฎें เคธंเคเค िเคค เคนै
- เคชเคฐ เคेเคคเคจा เคฎें เคूเคा เคนुเค เคนै
เคงเคฐเคคी เคเคฒ เคฐเคนी เคนै।
เคธเคฎाเค เคฌिเคเคฐ เคฐเคนा เคนै।
เคฎเคจुเคท्เคฏ เคธ्เคตเคฏं เคธे เคเค เคเคฏा เคนै।
เคเคฐ เคเคธे เคธเคฎเคฏ เคฎें,
เคนเค़ाเคฐों เคตเคฐ्เคท เคชเคนเคฒे เคाเคฏा เคเคฏा เคเค เคฎंเคค्เคฐ เคเค เคญी เคเคคเคจा เคนी เคीเคตिเคค เคนै—
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค।
เคฏเคน เค
เคง्เคฏाเคฏ เคเคธी เคธूเค्เคค เคो
เคงाเคฐ्เคฎिเค เคจเคนीं,
เคธเคญ्เคฏเคคाเคเคค (Civilizational) เคฆृเคท्เคि เคธे เคฆेเคเคคा เคนै।
๐ฟ 1. เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค : เคงเคฐ्เคฎ เคจเคนीं, เคฆृเคท्เคि
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคो เค
เค्เคธเคฐ เคเค “เคตैเคฆिเค เคธ्เคคुเคคि” เคธเคฎเค เคฒिเคฏा เคाเคคा เคนै।
เคตाเคธ्เคคเคต เคฎें เคฏเคน—
• เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคा เคจเค्เคถा เคนै
• เคธเคฎाเค เคा เคขाँเคा เคนै
• เคेเคคเคจा เคा เคตिเค्เคाเคจ เคนै
• เคเคฐ เคงเคฐ्เคฎ เคा เคฎूเคฒ เคธूเคค्เคฐ เคนै
เคฏเคน เคนเคฎें เคฏเคน เคจเคนीं เคฌเคคाเคคा เคि เค्เคฏा เคฎाเคจเคจा เคนै,
เคฌเคฒ्เคि เคฏเคน เคฌเคคाเคคा เคนै เคि เคैเคธे เคीเคจा เคนै।
๐ 2. เคชुเคฐुเคท เคौเคจ เคนै?
เคชुเคฐुเคท เคोเค เคต्เคฏเค्เคคि เคจเคนीं เคนै।
เคจ เคोเค เคฆेเคตเคคा।
เคจ เคोเค เคฎूเคฐ्เคคि।
เคชुเคฐुเคท เคนै—
✔ เคेเคคเคจा
✔ เค
เคธ्เคคिเคค्เคต
✔ เคธाเค्เคทी
✔ เคธเคฎเคท्เคि-เคเคค्เคฎा
เคเค्เคตेเคฆ เคเคนเคคा เคนै:
“เคธเคนเคธ्เคฐเคถीเคฐ्เคทा เคชुเคฐुเคทः…”
เค
เคฐ्เคฅाเคค —
เคตเคน เคนเคฐ เคธिเคฐ เคฎें เคนै,
เคนเคฐ เคฆृเคท्เคि เคฎें เคนै,
เคนเคฐ เคीเคตเคจ เคฎें เคนै।
เคฏเคน เคตเคนी เคेเคคเคจा เคนै เคिเคธे เคเคชเคจिเคทเคฆ เคฌ्เคฐเคน्เคฎ เคเคนเคคे เคนैं,
เคฌौเคฆ्เคง เคถूเคจ्เคฏ,
เคเคฐ เคเคงुเคจिเค เคตिเค्เคाเคจ Cosmic Field।
๐ 3. เคธृเคท्เคि เคा เคฐเคนเคธ्เคฏ : เคฏเค्เค เคธे เคเคจ्เคฎ
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคा เคธเคฌเคธे เค्เคฐांเคคिเคाเคฐी เคตिเคाเคฐ เคนै — เคฏเค्เค।
เคฏเคน เคฏเค्เค เค
เค्เคจि เคฎें เคी เคกाเคฒเคจा เคจเคนीं เคนै।
เคฏเคน เคนै —
เค
เคชเคจे เคนिเคธ्เคธे เคो เคธเคฎเคท्เคि เคे เคฒिเค เคธเคฎเคฐ्เคชिเคค เคเคฐเคจा।
เคเคฌ เคชुเคฐुเคท เคจे เคธ्เคตเคฏं เคो เค
เคฐ्เคชिเคค เคिเคฏा,
เคคเคญी เคธृเคท्เคि เคฌเคจी।
เคฏเคนी เคाเคฐเคฃ เคนै เคि เคตेเคฆ เคเคนเคคे เคนैं:
“เคฏเค्เคेเคจ เคฏเค्เคเคฎเคฏเคเคจ्เคค เคฆेเคตाः”
๐ เคค्เคฏाเค เคธे เคนी เคธृเคเคจ เคนुเค।
๐ เคธंเค्เคฐเคน เคธे เคจเคนीं।
เคเค เคा เคธंเคเค เคฏเคนीं เคธे เคถुเคฐू เคนोเคคा เคนै —
เคนเคฎ เคฒेเคจा เคाเคจเคคे เคนैं,
เคฆेเคจा เคญूเคฒ เคเค เคนैं।
๐ 4. เคค्เคฐिเคชाเคฆ–เคเคเคชाเคฆ เคธिเคฆ्เคงांเคค : เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคा เคเคฃिเคค
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคเคนเคคा เคนै:
เคเค เคญाเค = เคฆृเคถ्เคฏ เคเคเคค
เคคीเคจ เคญाเค = เค
เคฆृเคถ्เคฏ เคेเคคเคจा
เคเคงुเคจिเค เคตिเค्เคाเคจ เคเคนเคคा เคนै:
- 5% visible matter
- 95% dark matter + energy
เคฏเคน เคธंเคฏोเค เคจเคนीं เคนै।
เคฏเคน เคเคทिเคฏों เคी เคेเคคเคจा เคा เคช्เคฐเคฎाเคฃ เคนै।
เคนเคฎ เคिเคธ เคธंเคธाเคฐ เคो “เคธเคฌ เคुเค” เคฎाเคจเคคे เคนैं,
เคตเคน เคตाเคธ्เคคเคต เคฎें เคฌเคนुเคค เคोเคा เค
ंเคถ เคนै।
๐ง 5. เคฎाเคจเคต เคถเคฐीเคฐ = เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคा เคฒเคु เคฐूเคช
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคเคนเคคा เคนै—
| เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก |
เคฎाเคจเคต |
| เคธूเคฐ्เคฏ |
เคँเค |
| เคंเคฆ्เคฐ |
เคฎเคจ |
| เคตाเคฏु |
เคช्เคฐाเคฃ |
| เคเคाเคถ |
เคेเคคเคจा |
| เคชृเคฅ्เคตी |
เคถเคฐीเคฐ |
เคเคธเคฒिเค เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฆเคฐ्เคถเคจ เคฎें เคเคนा เคเคฏा:
“เคฏเคฅा เคชिंเคกे เคคเคฅा เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคกे”
เคो เคญीเคคเคฐ เคนै, เคตเคนी เคฌाเคนเคฐ เคนै।
๐งฉ 6. เคตเคฐ्เคฃ เคต्เคฏเคตเคธ्เคฅा: เคธाเคฎाเคिเค เคจเคนीं, เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค
เคฏเคน เค
เคง्เคฏाเคฏ เค
เค्เคธเคฐ เคเคฒเคค เคธเคฎเคा เคเคฏा।
เคฌ्เคฐाเคน्เคฎเคฃ = เค्เคाเคจ
เค्เคทเคค्เคฐिเคฏ = เคธंเคฐเค्เคทเคฃ
เคตैเคถ्เคฏ = เคชोเคทเคฃ
เคถूเคฆ्เคฐ = เคธेเคตा
เคฏเคน เคเคจ्เคฎ เคจเคนीं, เคญूเคฎिเคा เคฅी।
เคเคฌ เคธเคฎाเค เคฎें เคोเค เคเค เค
ंเค เค
เคค्เคฏเคงिเค เคถเค्เคคिเคถाเคฒी เคนो เคाเคคा เคนै,
เคคो เคธंเคคुเคฒเคจ เคूเค เคाเคคा เคนै —
เคเคฐ เคชเคคเคจ เคถुเคฐू เคนोเคคा เคนै।
เคเค เคा เคธंเคเค เคเคธी เค
เคธंเคคुเคฒเคจ เคा เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคนै।
๐ฑ 7. Planetary Dharma : เคชृเคฅ्เคตी เคญी เคเค เคฆेเคน เคนै
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคธ्เคชเคท्เค เคเคนเคคा เคนै —
เคชृเคฅ्เคตी เคญी เคชुเคฐुเคท เคा เค
ंเค เคนै।
เคคो เคซिเคฐ:
- เคตเคจों เคा เคเคाเคต
- เคจเคฆिเคฏों เคा เคฆोเคนเคจ
- เคตाเคฏु เคा เคตिเคทाเค्เคค เคนोเคจा
เคฏเคน เคธเคฌ เค्เคฏा เคนै?
๐ เคเคค्เคฎเคाเคค।
Planetary Dharma เคा เค
เคฐ्เคฅ เคนै —
เคชृเคฅ्เคตी เคो เคเคชเคญोเค เคी เคตเคธ्เคคु เคจเคนीं,
เคीเคตिเคค เคธเคค्เคคा เคฎाเคจเคเคฐ เคीเคจा।
๐ฅ 8. เคฏเค्เค เคा เคเคงुเคจिเค เค
เคฐ्เคฅ
เคเค เคฏเค्เค เคा เค
เคฐ्เคฅ เคนै:
• เคธंเคฏเคฎ
• เคจ्เคฏूเคจเคคเคฎ เคเคชเคญोเค
• เคเคฐुเคฃा
• เคธंเคคुเคฒเคจ
• เคिเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐी
เคฏเคนी เคธเค्เคा เคเคง्เคฏाเคค्เคฎ เคนै।
๐บ 9. เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคเคฐ เคฎाเคจเคต เคญเคตिเคท्เคฏ
เคฏเคฆि เคฎाเคจเคตเคคा เคเคธ เคธूเค्เคค เคो เคธเคฎเค เคฒे—
✔ เคฏुเคฆ्เคง เคธเคฎाเคช्เคค เคนो เคธเคเคคे เคนैं
✔ เคงเคฐ्เคฎ เคเค्เคเคฐเคคा เคธे เคฎुเค्เคค เคนो เคธเคเคคा เคนै
✔ เคตिเค्เคाเคจ เคตिเคจाเคถ เคจเคนीं เคเคฐेเคा
✔ เคชृเคฅ्เคตी เคฌเค เคธเคเคคी เคนै
เค्เคฏोंเคि เคฏเคน เคธूเค्เคค เคนเคฎें เคธिเคाเคคा เคนै:
เคคुเคฎ เค
เคฒเค เคจเคนीं เคนो।
เคคुเคฎ เคนी เคฏเคน เคธเคฌ เคนो।
๐ผ 10. เคเคชเคธंเคนाเคฐ : Planetary Dharma เคा เคฎूเคฒ เคธूเคค्เคฐ
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคนเคฎें เคฏเคน เคจเคนीं เคธिเคाเคคा เคि—
เคเคถ्เคตเคฐ เคो เคैเคธे เคชूเคा เคाเค।
เคตเคน เคธिเคाเคคा เคนै เคि—
เคเคถ्เคตเคฐ เคी เคคเคฐเคน เคैเคธे เคिเคฏा เคाเค।
๐ฟ
เคเคฌ เคฎเคจुเคท्เคฏ เคค्เคฏाเค เคเคฐेเคा → เคงเคฐ्เคฎ เคฌเคेเคा
เคเคฌ เคงเคฐ्เคฎ เคฌเคेเคा → เคชृเคฅ्เคตी เคฌเคेเคी
เคเคฌ เคชृเคฅ्เคตी เคฌเคेเคी → เคฎाเคจเคต เคฌเคेเคा
✨ เค
ंเคคिเคฎ เคตाเค्เคฏ
“เคคुเคฎ เคถเคฐीเคฐ เคจเคนीं เคนो।
เคคुเคฎ เคญूเคฎिเคा เคจเคนीं เคนो।
เคคुเคฎ เคตเคนी เคชुเคฐुเคท เคนो —
เคिเคธเคธे เคฏเคน เคธृเคท्เคि เคฌเคจी เคนै।”
๐ Planetary Dharma – Chapter 2
Gayatri Mantra & Solar Consciousness
(The Inner Sun that Sustains Life, Dharma and Civilization)
๐บ เคญूเคฎिเคा : เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เค्เคฏों เคेंเคฆ्เคฐीเคฏ เคนै?
เคฏเคฆि เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคी เคฐเคเคจा เคा เคธूเคค्เคฐ เคนै,
เคคो เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคเคธ เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคी เคेเคคเคจा เคा เคธ्เคฐोเคค เคนै।
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคฌเคคाเคคा เคนै — เคธृเคท्เคि เค्เคฏा เคนै
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคฌเคคाเคคा เคนै — เคธृเคท्เคि เคो เคैเคธे เคธเคฎเคा เคाเค
เคฏเคนी เคाเคฐเคฃ เคนै เคि เคเคทिเคฏों เคจे เคाเคฏเคค्เคฐी เคो เคเคนा:
“เคाเคฏเคค्เคฐी เคเคจ्เคฆเคธाเคฎเคนเคฎ्”
— เคฎैं เคเคจ्เคฆों เคฎें เคाเคฏเคค्เคฐी เคนूँ (เคญเคเคตเคฆ्เคीเคคा)
เคฏเคน เคेเคตเคฒ เคเค เคฎंเคค्เคฐ เคจเคนीं เคนै।
เคฏเคน เคฎाเคจเคต เคेเคคเคจा เคो เคธूเคฐ्เคฏ เคธे เคोเคก़เคจे เคी เคตिเคงि เคนै।
๐ 1. เคธूเคฐ्เคฏ : เคेเคตเคฒ เคคाเคฐा เคจเคนीं, เคेเคคเคจा เคा เคธ्เคฐोเคค
เคเคงुเคจिเค เคตिเค्เคाเคจ เคธूเคฐ्เคฏ เคो เคเคฐ्เคा เคा เคोเคฒा เคฎाเคจเคคा เคนै।
เคตैเคฆिเค เคฆृเคท्เคि เคธूเคฐ्เคฏ เคो เคฎाเคจเคคी เคนै —
✔ เคช्เคฐเค्เคा เคा เคेंเคฆ्เคฐ
✔ เคเคค เคा เคจिเคฏंเคคा
✔ เคीเคตเคจ เคा เคธाเค्เคทी
✔ เคेเคคเคจा เคा เคฆ्เคตाเคฐ
เคเค्เคตेเคฆ เคเคนเคคा เคนै:
“เคธूเคฐ्เคฏ เคเคค्เคฎा เคเคเคคเคธ्เคคเคธ्เคฅुเคทเคถ्เค”
เค
เคฐ्เคฅाเคค —
เคธूเคฐ्เคฏ เคธเคฎเคธ्เคค เคเคฐ–เค
เคเคฐ เคเคเคค เคी เคเคค्เคฎा เคนै।
๐ฑ 2. เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ — เคชूเคฐ्เคฃ เคชाเค
๐ผ เคฎूเคฒ เคฎंเคค्เคฐ (Rigveda 3.62.10)
เฅ เคญूเคฐ्เคญुเคตः เคธ्เคตः
เคคเคค्เคธเคตिเคคुเคฐ्เคตเคฐेเคฃ्เคฏं
เคญเคฐ्เคो เคฆेเคตเคธ्เคฏ เคงीเคฎเคนि
เคงिเคฏो เคฏो เคจः เคช्เคฐเคोเคฆเคฏाเคค् ॥
๐ English Translation
We meditate upon the divine light of the Supreme Sun (Savitr),
who illuminates all realms — physical, subtle and causal.
May that divine light awaken and guide our intellect.
๐ฟ เคนिเคจ्เคฆी เคญाเคตाเคฐ्เคฅ
เคนเคฎ เคเคธ เคฆिเคต्เคฏ เคธूเคฐ्เคฏ เคคเคค्เคต เคा เคง्เคฏाเคจ เคเคฐเคคे เคนैं
เคो เคคीเคจों เคฒोเคों เคो เคช्เคฐเคाเคถिเคค เคเคฐเคคा เคนै।
เคตเคน เคนเคฎाเคฐी เคฌुเคฆ्เคงि เคो เคธเคนी เคฆिเคถा เคฆे,
เคนเคฎाเคฐे เคตिเคตेเค เคो เคाเค्เคฐเคค เคเคฐे।
☀️ 3. เคाเคฏเคค्เคฐी = เคेเคคเคจा เคा เคตिเค्เคाเคจ
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคे เคคीเคจ เคธ्เคคเคฐ เคนैं:
๐น 1. เคญौเคคिเค เคธ्เคคเคฐ
เคธूเคฐ्เคฏ → เคช्เคฐเคाเคถ → เคीเคตเคจ → เคเคฐ्เคा
๐น 2. เคฎाเคจเคธिเค เคธ्เคคเคฐ
เคธूเคฐ्เคฏ → เคฌुเคฆ्เคงि → เคตिเคตेเค → เคจिเคฐ्เคฃเคฏ
๐น 3. เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคธ्เคคเคฐ
เคธूเคฐ्เคฏ → เคเคค्เคฎा → เคฌ्เคฐเคน्เคฎ → เคेเคคเคจा
เคฏเคนी เคाเคฐเคฃ เคนै เคि เคाเคฏเคค्เคฐी เคो เคเคนा เคเคฏा:
“เคฎाเคคा เคाเคฏเคค्เคฐी”
เค्เคฏोंเคि เคตเคน เคฌुเคฆ्เคงि เคो เคเคจ्เคฎ เคฆेเคคी เคนै।
๐ง 4. เคाเคฏเคค्เคฐी เคเคฐ เคจ्เคฏूเคฐो-เคธाเคंเคธ
เคเคงुเคจिเค เคถोเคง เคฆเคฐ्เคถाเคคा เคนै เคि:
• เคฎंเคค्เคฐ เคเคช เคธे เค
เคฒ्เคซा เคตेเคต्เคธ เคธเค्เคฐिเคฏ เคนोเคคी เคนैं
• เคถ्เคตाเคธ-เคธंเคฏเคฎ เคธे เคชीเคจिเคฏเคฒ เค्เคฒैंเคก เคธเค्เคฐिเคฏ เคนोเคคी เคนै
• เคช्เคฐเคाเคถ-เคง्เคฏाเคจ เคธे เคจिเคฐ्เคฃเคฏ เค्เคทเคฎเคคा เคฌเคข़เคคी เคนै
เคเคทिเคฏों เคจे เคเคธे เคนเคाเคฐों เคตเคฐ्เคท เคชเคนเคฒे เคाเคจ เคฒिเคฏा เคฅा।
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคตाเคธ्เคคเคต เคฎें —
๐งฌ Consciousness Reprogramming Tool เคนै।
๐ 5. Solar Consciousness & Planetary Dharma
เคเค เคा เคธंเคเค เค्เคฏा เคนै?
✔ เค
ंเคงाเคงुंเคง เคเคชเคญोเค
✔ เคเคฐ्เคा เคा เค
เคธंเคคुเคฒเคจ
✔ เคช्เคฐเคृเคคि เคธे เคตिเค्เคेเคฆ
✔ เคจैเคคिเค เคฆिเคถाเคนीเคจเคคा
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคเคธเคा เคธเคฎाเคงाเคจ เคฆेเคคा เคนै:
“เคงिเคฏो เคฏो เคจः เคช्เคฐเคोเคฆเคฏाเคค्”
— เคนเคฎाเคฐी เคฌुเคฆ्เคงि เคो เคช्เคฐेเคฐिเคค เคเคฐो।
เค
เคฐ्เคฅाเคค:
- เคคเคเคจीเค เคนो, เคชเคฐ เคตिเคตेเค เคे เคธाเคฅ
- เคตिเคाเคธ เคนो, เคชเคฐ เคเคฐुเคฃा เคे เคธाเคฅ
- เคถเค्เคคि เคนो, เคชเคฐ เคเคค्เคคเคฐเคฆाเคฏिเคค्เคต เคे เคธाเคฅ
เคฏเคนी เคนै Planetary Dharma।
๐ฅ 6. เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค + เคाเคฏเคค्เคฐी = เคชूเคฐ्เคฃ เคฆเคฐ्เคถเคจ
| เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค |
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ |
| เคธृเคท्เคि เคी เคฐเคเคจा |
เคेเคคเคจा เคा เคाเคเคฐเคฃ |
| เคฏเค्เค |
เคช्เคฐเค्เคा |
| เคถเคฐीเคฐ |
เคฌुเคฆ्เคงि |
| เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก |
เคเคค्เคฎเคฌोเคง |
เคเค เคฌिเคจा เคฆूเคธเคฐा เค
เคงूเคฐा เคนै।
๐ฑ 7. เคเคงुเคจिเค เคฎाเคจเคต เคे เคฒिเค เคธंเคฆेเคถ
เคฏเคฆि เคฎाเคจเคตเคคा เคो เคฌเคाเคจा เคนै เคคो—
✔ เคธूเคฐ्เคฏ เคो เคซिเคฐ เคธे เคชूเคเคจा เคนोเคा (เคช्เคฐเคคीเค เคฐूเคช เคฎें)
✔ เคช्เคฐเคृเคคि เคो เคฎाเคคा เคฎाเคจเคจा เคนोเคा
✔ เคฌुเคฆ्เคงि เคो เคงเคฐ्เคฎ เคธे เคोเคก़เคจा เคนोเคा
✔ เคถเค्เคคि เคो เคธेเคตा เคฌเคจाเคจा เคนोเคा
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคฏเคนी เคธिเคाเคคा เคนै।
๐ผ 8. เคเคชเคธंเคนाเคฐ : เคธूเคฐ्เคฏ เคे เคฌिเคจा เคीเคตเคจ เคจเคนीं, เคตिเคตेเค เคे เคฌिเคจा เคฎाเคจเคต เคจเคนीं
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคจे เคนเคฎें เคฌเคคाเคฏा — เคนเคฎ เคौเคจ เคนैं
เคाเคฏเคค्เคฐी เคฎंเคค्เคฐ เคฌเคคाเคคा เคนै — เคนเคฎें เคैเคธे เคीเคจा เคนै
เคเคฌ เคฎाเคจเคต:
- เคธूเคฐ्เคฏ เคी เคคเคฐเคน เคฆेเคคा เคนै
- เคฌिเคจा เค
เคชेเค्เคทा เคे เคเคฎเคเคคा เคนै
- เคเคฐ เคธเคฌเคो เคช्เคฐเคाเคถिเคค เคเคฐเคคा เคนै
เคคเคญी เคตเคน เคธเค เคฎें เคฎाเคจเคต เคฌเคจเคคा เคนै।
๐บ เค
ंเคคिเคฎ เคตाเค्เคฏ
“เคธूเคฐ्เคฏ เคฌाเคนเคฐ เคนै,
เคชเคฐ เคเคธเคा เคช्เคฐเคाเคถ เคญीเคคเคฐ เคเคाเคจा เคนी เคाเคฏเคค्เคฐी เคนै।”
๐ Planetary Dharma – Chapter 3
Yajรฑa, Ecology & Climate Consciousness
(The Forgotten Science of Balance)
๐ฟ เคญूเคฎिเคा : เคชเคฐ्เคฏाเคตเคฐเคฃ เคธंเคเค – เคคเคเคจीเคी เคฏा เคेเคคเคจाเคเคค?
เคเค เคा เคชเคฐ्เคฏाเคตเคฐเคฃ เคธंเคเค เคेเคตเคฒ เคाเคฐ्เคฌเคจ, เคคाเคชเคฎाเคจ เคฏा เคช्เคฐเคฆूเคทเคฃ เคी เคธเคฎเคธ्เคฏा เคจเคนीं เคนै।
เคฏเคน เคฎूเคฒเคคः เคेเคคเคจा เคा เคธंเคเค เคนै।
เคฎเคจुเคท्เคฏ เคจे เคฏเคน เคฎाเคจ เคฒिเคฏा เคि—
- เคช्เคฐเคृเคคि เคธंเคธाเคงเคจ เคนै
- เคชृเคฅ्เคตी เคเคชเคญोเค เคी เคตเคธ्เคคु เคนै
- เคเคฐ เคตिเคाเคธ เคा เค
เคฐ्เคฅ เคฆोเคนเคจ เคนै
เคชเคฐंเคคु เคตैเคฆिเค เคฆृเคท्เคि เคเคธเคธे เคฌिเคฒ्เคुเคฒ เคเคฒเค เคฅी।
๐ฅ 1. เคฏเค्เค เคा เคตाเคธ्เคคเคตिเค เค
เคฐ्เคฅ
เคเคงुเคจिเค เคฎเคจुเคท्เคฏ เคฏเค्เค เคो เค
เค्เคจि เคฎें เคเคนुเคคि เคธเคฎเคเคคा เคนै।
เคชเคฐंเคคु เคตेเคฆों เคฎें เคฏเค्เค เคा เค
เคฐ्เคฅ เคนै:
“เคो เคธ्เคตเคฏं เคो เคธเคฎเคท्เคि เคे เคฒिเค เค
เคฐ्เคชिเคค เคเคฐे – เคตเคนी เคฏเค्เค เคนै।”
เคฏเค्เค เคे เคคीเคจ เคธ्เคคเคฐ เคนैं:
๐น เคญौเคคिเค เคฏเค्เค
– เคช्เคฐเคृเคคि เคธे เคिเคคเคจा เคฒो, เคเคคเคจा เคฒौเคाเค
๐น เคธाเคฎाเคिเค เคฏเค्เค
– เคถเค्เคคि เคो เคธेเคตा เคฌเคจाเค
๐น เคเคง्เคฏाเคค्เคฎिเค เคฏเค्เค
– เค
เคนंเคाเคฐ เคा เคตिเคธเคฐ्เคเคจ
เคฏเค्เค = เคธंเคคुเคฒเคจ
๐ฑ 2. เคช्เคฐเคृเคคि : เคเคชเคญोเค เคจเคนीं, เคธเคนเคญाเค
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคเคนเคคा เคนै —
เคชृเคฅ्เคตी เคชुเคฐुเคท เคा เคถเคฐीเคฐ เคนै।
เคคो เคซिเคฐ:
- เคंเคเคฒ เคाเคเคจा = เค
ंเค เคाเคเคจा
- เคจเคฆिเคฏाँ เคंเคฆा เคเคฐเคจा = เคฐเค्เคค เคฆूเคทिเคค เคเคฐเคจा
- เคตाเคฏु เคช्เคฐเคฆूเคทिเคค เคเคฐเคจा = เคช्เคฐाเคฃ เค
เคตเคฐुเคฆ्เคง เคเคฐเคจा
เคเค เคी เคเคฒเคตाเคฏु เคเคชเคฆा เคเคธी เค
เคธंเคคुเคฒเคจ เคा เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคนै।
๐ 3. Climate Crisis = Dharmic Crisis
เคเค เคนเคฎ เคชूเคเคคे เคนैं:
“Climate change เคैเคธे เคฐुเคे?”
เคชเคฐ เคธเคนी เคช्เคฐเคถ्เคจ เคนै:
“เคฎाเคจเคต เคी เคेเคคเคจा เคเคฌ เคฌเคฆเคฒेเคी?”
เคเคฌ เคคเค—
- เคเคชเคญोเค > เคตिเคตेเค
- เคฒाเคญ > เคธंเคคुเคฒเคจ
- เคตिเคाเคธ > เคงเคฐ्เคฎ
เคคเคฌ เคคเค เคोเค เคจीเคคि เคाเคฎ เคจเคนीं เคเคฐेเคी।
Planetary Dharma เคเคนเคคा เคนै:
เคงเคฐเคคी เคो เคฌเคाเคจे เคे เคฒिเค เคชเคนเคฒे เคฎाเคจเคต เคो เคฌเคฆเคฒเคจा เคนोเคा।
๐ฅ 4. เคฏเค्เค เคा เคเคงुเคจिเค เคฐूเคช
เคเค เคे เคฏुเค เคฎें เคฏเค्เค เคा เค
เคฐ्เคฅ:
✔ เคเคฎ เคเคชเคญोเค
✔ เคธ्เคฅाเคจीเคฏ เคเคค्เคชाเคฆเคจ
✔ เคช्เคฐเคृเคคि เคे เคธाเคฅ เคธเคน-เค
เคธ्เคคिเคค्เคต
✔ เคคเคเคจीเค + เคตिเคตेเค
✔ เคीเคตเคจ เคฎें เคธंเคคुเคฒเคจ
เคฏเคนी Sustainable Living เคนै —
เคिเคธे เคเคทिเคฏों เคจे เคธเคนเคธ्เคฐों เคตเคฐ्เคท เคชเคนเคฒे เคाเคจ เคฒिเคฏा เคฅा।
๐บ เค
เคง्เคฏाเคฏ เคा เคธाเคฐ
เคฏเค्เค = เคीเคตเคจ เคी เคिเคฎ्เคฎेเคฆाเคฐी เคธ्เคตीเคाเคฐ เคเคฐเคจा
เคชเคฐ्เคฏाเคตเคฐเคฃ = เคงเคฐ्เคฎ เคा เคตिเคธ्เคคाเคฐ
เคงเคฐเคคी = เคेเคคเคจा เคी เคฆेเคน
๐ฐ️ Planetary Dharma – Chapter 4
Vedic Time, Karma & Civilizational Cycles
๐ เคญूเคฎिเคा : เคธเคฎเคฏ เคฐेเคीเคฏ เคจเคนीं, เคเค्เคฐीเคฏ เคนै
เคชเคถ्เคिเคฎी เคธोเค เคเคนเคคी เคนै —
๐ เคธเคฎเคฏ เคธीเคงी เคฐेเคा เคนै
เคญाเคฐเคคीเคฏ เคฆเคฐ्เคถเคจ เคเคนเคคा เคนै —
๐ เคธเคฎเคฏ เคเค्เคฐ เคนै
เคเคธे เคนी เคเคนเคคे เคนैं เคाเคฒเคเค्เคฐ।
๐ 1. เคฏुเค เคเค्เคฐ เคा เคธिเคฆ्เคงांเคค
| เคฏुเค |
เคตिเคถेเคทเคคा |
| เคธเคค्เคฏ |
เคธเคค्เคฏ, เคธंเคคुเคฒเคจ |
| เคค्เคฐेเคคा |
เคเคฐ्เคคเคต्เคฏ |
| เคฆ्เคตाเคชเคฐ |
เคถเค्เคคि |
| เคเคฒि |
เคญ्เคฐเคฎ |
เคนเคฐ เคฏुเค เคฎें เคेเคคเคจा เคिเคฐเคคी เคนै,
เคซिเคฐ เคชुเคจः เคเค เคคी เคนै।
⏳ 2. เคเคฐ्เคฎ เคा เคธिเคฆ्เคงांเคค
เคเคฐ्เคฎ เคोเค เคฆंเคก เคจเคนीं।
เคตเคน เคाเคฐเคฃ–เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคा เคจिเคฏเคฎ เคนै।
เคैเคธे:
- เคฌीเค เคฌोเค → เคตृเค्เคท เคชाเค
- เคตिเคाเคฐ เคฌोเค → เคญเคตिเคท्เคฏ เคชाเค
เคธเคญ्เคฏเคคाเคँ เคญी เคเคฐ्เคฎ เคเคฐเคคी เคนैं।
๐ 3. เคธเคญ्เคฏเคคाเคं เคा เคเคค्เคฅाเคจ เคเคฐ เคชเคคเคจ
เคเคคिเคนाเคธ เคเคตाเคน เคนै:
- เคฐोเคฎ เคिเคฐा
- เคฎाเคฏा เคธเคญ्เคฏเคคा เคฒुเคช्เคค เคนुเค
- เคฎोเคนเคจเคोเคฆเคก़ो เคกूเคฌ เคเคฏा
เค्เคฏों?
❌ เค
เคนंเคाเคฐ
❌ เคช्เคฐเคृเคคि เคธे เคฆूเคฐी
❌ เคจैเคคिเค เคชเคคเคจ
เคญाเคฐเคค เคฌเคा เค्เคฏोंเคि เคเคธเคจे เคाเคฒ เคो เคชूเคा।
๐ 4. เคเค เคा เคฏुเค-เคธंเคेเคค
เคเค เคนเคฎ:
- เคคเคเคจीเคी เคฐूเคช เคธे เคถเค्เคคिเคถाเคฒी
- เคจैเคคिเค เคฐूเคช เคธे เคญ्เคฐเคฎिเคค
- เคเคค्เคฎिเค เคฐूเคช เคธे เคฐिเค्เคค
เคฏเคน เคธंเค्เคฐเคฎเคฃ เคाเคฒ เคนै।
เคฏा เคคो:
๐ฑ เคจเคตเคेเคคเคจा
เคฏा
๐ฅ เคตिเคจाเคถ
๐ฟ เค
เคง्เคฏाเคฏ เคा เคธाเคฐ
เคธเคฎเคฏ เคธเคा เคจเคนीं เคฆेเคคा,
เคตเคน เคेเคตเคฒ เคชเคฐिเคฃाเคฎ เคฆिเคाเคคा เคนै।
๐️ Planetary Dharma – Chapter 5
Bharat as a Conscious Civilization
๐บ เคญूเคฎिเคा : เคญाเคฐเคค เคเค เคฆेเคถ เคจเคนीं, เคेเคคเคจा เคนै
เคญाเคฐเคค เคी เคชเคนเคाเคจ:
❌ เคธीเคฎाเคं เคธे เคจเคนीं
❌ เคธเคค्เคคा เคธे เคจเคนीं
❌ เคธेเคจा เคธे เคจเคนीं
✔ เคेเคคเคจा เคธे
✔ เคงเคฐ्เคฎ เคธे
✔ เคธंเคคुเคฒเคจ เคธे
เคญाเคฐเคค เคตเคน เคญूเคฎि เคนै เคเคนाँ —
เคงเคฐ्เคฎ = เคीเคตเคจ เคชเคฆ्เคงเคคि
๐ฑ 1. เคญाเคฐเคค เคा เคตैเคถ्เคตिเค เคฆाเคฏिเคค्เคต
เคญाเคฐเคค เคा เคाเคฐ्เคฏ:
- เคถाเคธเคจ เคจเคนीं
- เคช्เคฐเคญुเคค्เคต เคจเคนीं
- เคเคชเคฆेเคถ เคจเคนीं
เคฌเคฒ्เคि —
๐ฟ เคฎाเคฐ्เค เคฆिเคाเคจा
๐ง♂️ 2. เคญाเคฐเคค เคा เคธंเคฆेเคถ
| เคชเคถ्เคिเคฎ |
เคญाเคฐเคค |
| เคตिเคเคฏ |
เคตिเคเคฏ เคชเคฐ เคตिเคเคฏ |
| เค
เคงिเคाเคฐ |
เคเคฐ्เคคเคต्เคฏ |
| เคญोเค |
เคฏोเค |
| เคถเค्เคคि |
เคธंเคคुเคฒเคจ |
๐ 3. Planetary Dharma เคा เคेंเคฆ्เคฐ
เคญเคตिเคท्เคฏ เคฎें เคเคฌ เคฎाเคจเคตเคคा เคฅเคेเคी—
- เคฏुเคฆ्เคง เคธे
- เคคเคเคจीเค เคธे
- เคเคชเคญोเค เคธे
เคคเคฌ เคตเคน เคญाเคฐเคค เคी เคเคฐ เคฆेเคेเคी।
เคจ เคि เคฐाเคเคจीเคคि เคे เคฒिเค,
เคฌเคฒ्เคि เคฆृเคท्เคि เคे เคฒिเค।
๐ธ 4. เค
ंเคคिเคฎ เคธंเคฆेเคถ
เคญाเคฐเคค เคो เคตिเคถ्เคตเคुเคฐु เคจเคนीं เคฌเคจเคจा เคนै।
เคญाเคฐเคค เคो เคेเคตเคฒ เคญाเคฐเคค เคฌเคจเคจा เคนै।
เคฏเคฆि เคญाเคฐเคค เค
เคชเคจे เคงเคฐ्เคฎ เคฎें เคธ्เคฅिเคฐ เคนुเค —
เคคो เคตिเคถ्เคต เคธ्เคตเคฏं เคธंเคคुเคฒिเคค เคนो เคाเคเคा।
✨ เคธเคฎाเคชเคจ เคตाเค्เคฏ
เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค เคจे เคฌเคคाเคฏा – เคนเคฎ เคौเคจ เคนैं
เคाเคฏเคค्เคฐी เคจे เคฌเคคाเคฏा – เคैเคธे เคธोเคें
เคฏเค्เค เคจे เคฌเคคाเคฏा – เคैเคธे เคिเคँ
เคเคฐ เคญाเคฐเคค เคจे เคฌเคคाเคฏा – เคैเคธे เคธंเคคुเคฒिเคค เคฐเคนें
๐### Full Purusha Suktam Text with English Translation
The Purusha
Suktam (or Purusha Sukta) is a profound hymn from the Rigveda (Mandala
10, Sukta 90), also found in other Vedas with minor variations. It
describes the cosmic Purusha (the Supreme Being or universal
consciousness) as the source of all creation, sacrifice, and the social
order. Below is the full Sanskrit text (in Devanagari and IAST
transliteration) along with a verse-by-verse English translation and
meaning, compiled from reliable sources.<grok:render card_id="0abadd"
card_type="citation_card" type="render_inline_citation">
<argument name="citation_id">2</argument>
</grok:render> <grok:render card_id="578321" card_type="citation_card" type="render_inline_citation">
<argument name="citation_id">1</argument>
</grok:render> This is the standard 16-verse version, preceded by the Shanti Mantra (peace invocation).
#### Shanti Mantra (Peace Invocation)
**Sanskrit:**
เฅ
เคคเค्เคं เคฏो เคฐाเคตृเคฃिเคฎเคนे । เคाเคคुं เคฏเค्เคाเคฏ । เคाเคคुं เคฏเค्เคเคชเคคเคฏे । เคฆैเคตी เคธ्เคตเคธ्เคคिเคฐเคธ्เคคु
เคจ: । เคธ्เคตเคธ्เคคिเคฐ्เคฎाเคจुเคทेเคญ्เคฏ: । เคเคฐ्เคง्เคตं เคिเคाเคคु เคญेเคทเคเคฎ् । เคถं เคจो เค
เคธ्เคคु เคฆ्เคตिเคชเคฆे ।
เคถं เคเคคुเคท्เคชเคฆे । เฅ เคถाเคจ्เคคिः เคถाเคจ्เคคिः เคถाเคจ्เคคिः ॥
**IAST:**
oแน
tacchaแน yo rฤvแนแนimahe | gฤtuแน yajรฑฤya | gฤtuแน yajรฑapataye | daivฤซ
svastirastu naแธฅ | svastirmฤnuแนฃebhyaแธฅ | ลซrdhvaแน jigฤtu bheแนฃajam | ลaแน no
astu dvipade | ลaแน catuแนฃpade | oแน ลฤntiแธฅ ลฤntiแธฅ ลฤntiแธฅ ||
**Translation/Meaning:**
We
choose that which is auspicious and peaceful. For the sake of
sacrifice, for the lord of sacrifice. May divine blessings be upon us.
May blessings be upon humanity. May medicine rise upward. May there be
peace for two-legged beings. May there be peace for four-legged beings.
Om, peace, peace, peace.
#### Main Hymn (16 Verses)
1. **Sanskrit:**
เคธเคนเคธ्เคฐเคถीเคฐ्เคทा เคชुเคฐुเคทः เคธเคนเคธ्เคฐाเค्เคทः เคธเคนเคธ्เคฐเคชाเคค् । เคธ เคญूเคฎिं เคตिเคถ्เคตเคคो เคตृเคค्เคตा เค
เคค्เคฏเคคिเคท्เค เคฆ्เคฆเคถाเค्เคुเคฒเคฎ् ॥เฅง॥
**IAST:**
sahasraลฤซrแนฃฤ puruแนฃaแธฅ sahasrฤkแนฃaแธฅ sahasrapฤt | sa bhลซmiแน viลvato vแนtvฤ atyatiแนฃแนญhaddaลฤแน
gulam ||1||
**Translation/Meaning:**
The
Purusha (Universal Being) has a thousand heads, a thousand eyes, and a
thousand feet (symbolizing omnipresence and infinity). Enveloping the
earth from all sides, He transcends it by ten fingers' breadth
(indicating He is beyond the material world).
2. **Sanskrit:**
เคชुเคฐुเคท เคเคตेเคฆं เคธเคฐ्เคตเคฎ् । เคฏเคฆ्เคญूเคคं เคฏเค्เค เคญเคต्เคฏเคฎ् । เคเคคाเคฎृเคคเคค्เคตเคธ्เคฏेเคถाเคจः । เคฏเคฆเคจ्เคจेเคจाเคคिเคฐोเคนเคคि ॥เฅจ॥
**IAST:**
puruแนฃa evedaแน sarvam | yadbhลซtaแน yacca bhavyam | utฤmแนtatvasyeลฤnaแธฅ | yadannenฤtirohati ||2||
**Translation/Meaning:**
The
Purusha is indeed all this—the past, present, and future. He is the
lord of immortality. Whatever grows through food (the material world) is
also transcended by Him.
3. **Sanskrit:**
เคเคคाเคตाเคจเคธ्เคฏ เคฎเคนिเคฎा । เค
เคคो เค्เคฏाเคฏाँเคถ्เค เคชूเคฐुเคทः । เคชाเคฆोเคฝเคธ्เคฏ เคตिเคถ्เคตा เคญूเคคाเคจि । เคค्เคฐिเคชाเคฆเคธ्เคฏाเคฎृเคคं เคฆिเคตि ॥เฅฉ॥
**IAST:**
etฤvฤnasya mahimฤ | ato jyฤyฤแนลca pลซruแนฃaแธฅ | pฤdล'sya viลvฤ bhลซtฤni | tripฤdasyaamแนtaแน divi ||3||
**Translation/Meaning:**
Such
is His greatness, yet the Purusha is even greater. One quarter of Him
is all beings (the manifest universe). Three quarters are the immortal
in heaven (the unmanifest, eternal realm).
4. **Sanskrit:**
เคค्เคฐिเคชाเคฆूเคฐ्เคง्เคต เคเคฆैเคค्เคชुเคฐुเคทः । เคชाเคฆोเคฝเคธ्เคฏेเคนाเคญเคตाเคค्เคชुเคจः । เคคเคคो เคตिเคถ्เคตเค् เคต्เคฏเค्เคฐाเคฎเคค् । เคธाเคถเคจाเคจเคถเคจे เค
เคญि ॥เฅช॥
**IAST:**
tripฤdลซrdhva udaitpuruแนฃaแธฅ | pฤdล'syehฤbhavฤtpunaแธฅ | tato viลvaแน
vyakrฤmat | sฤลanฤnaลane abhi ||4||
**Translation/Meaning:**
With
three quarters, the Purusha rose upward; one quarter remained here
again. From that, He pervaded everywhere—into beings that eat (animate)
and those that do not (inanimate).
5. **Sanskrit:**
เคคเคธ्เคฎाเคฆ्เคตिเคฐाเคกเคाเคฏเคค । เคตिเคฐाเคो เค
เคงि เคชूเคฐुเคทः । เคธ เคाเคคो เค
เคค्เคฏricyata । เคชเคถ्เคाเคฆ्เคญूเคฎिเคฅเคคो เคชुเคฐः ॥เฅซ॥
**IAST:**
tasmฤdvirฤแธajฤyata | virฤjo adhi pลซruแนฃaแธฅ | sa jฤto atyarcyata | paลcฤdbhลซmithato puraแธฅ ||5||
**Translation/Meaning:**
From
Him arose Virat (the cosmic form). From Virat arose the Purusha again.
Once born, He grew beyond—behind the earth and in front.
6. **Sanskrit:**
เคฏเคค्เคชुเคฐुเคทेเคฃ เคนเคตिเคทा । เคฆेเคตा เคฏเค्เคเคฎเคคเคจ्เคตเคค । เคตเคธเคจ्เคคो เค
เคธ्เคฏाเคธीเคคाเค्เคฏเคฎ् । เค्เคฐीเคท्เคฎ เคเคฆ्เคง्เคฎเคถ्เคถเคฐเคฆ्เคงเคตिः ॥เฅฌ॥
**IAST:**
yatpuruแนฃeแนa haviแนฃฤ | devฤ yajรฑamatanvata | vasanto asyฤsฤซtฤjyam | grฤซแนฃma idhmaลลaraddhaviแธฅ ||6||
**Translation/Meaning:**
When
the gods performed the sacrifice with Purusha as the oblation, spring
was the clarified butter, summer the fuel, and autumn the offering.
7. **Sanskrit:**
เคคं เคฏเค्เคं เคฌเคฐ्เคนिเคทि เคช्เคฐौเค्เคทเคจ् । เคชुเคฐुเคทं เคाเคคเคฎเค्เคฐเคคः । เคคेเคจ เคฆेเคตा เค
เคฏเคเคจ्เคค । เคธाเคง्เคฏा เคเคทเคฏเคถ्เค เคฏे ॥เฅญ॥
**IAST:**
taแน yajรฑaแน barhiแนฃi praukแนฃan | puruแนฃaแน jฤtamagrataแธฅ | tena devฤ ayajanta | sฤdhyฤ แนแนฃayaลca ye ||7||
**Translation/Meaning:**
They
consecrated that sacrificial Purusha, the first-born, on the sacred
grass. With Him, the gods, sadhyas (celestial beings), and rishis
performed the sacrifice.
8. **Sanskrit:**
เคคเคธ्เคฎाเคฆ्เคฏเค्เคाเคค्เคธเคฐ्เคตเคนुเคคः । เคธंเคญृเคคं เคชृเคทเคฆाเค्เคฏเคฎ् । เคชเคถूเคँเคธ्เคคाँเคถ्เคเค्เคฐे เคตाเคฏเคต्เคฏाเคจ् । เคเคฐเคฃ्เคฏाเคจ् เค्เคฐाเคฎ्เคฏाเคถ्เคเคฏे ॥เฅฎ॥
**IAST:**
tasmฤdyajรฑฤtsarvahutaแธฅ | saแนbhแนtaแน pแนแนฃadฤjyam | paลลซgแนstฤแนลcakre vฤyavyฤn | ฤraแนyฤn grฤmyฤลcaye ||8||
**Translation/Meaning:**
From that universal sacrifice, curdled ghee was gathered. From it arose animals—those of the air, wild, and domestic.
9. **Sanskrit:**
เคคเคธ्เคฎाเคฆ्เคฏเค्เคाเคค्เคธเคฐ्เคตเคนुเคคः । เคเคः เคธाเคฎाเคจि เคเค्เคिเคฐे । เคเคจ्เคฆोเคाँเคธि เคเค्เคिเคฐे เคคเคธ्เคฎाเคค् । เคฏเคुเคธ्เคคเคธ्เคฎाเคฆเคाเคฏเคค ॥เฅฏ॥
**IAST:**
tasmฤdyajรฑฤtsarvahutaแธฅ | แนcaแธฅ sฤmฤni jajรฑire | chandogฤแนsi jajรฑire tasmฤt | yajustasmฤdajฤyata ||9||
**Translation/Meaning:**
From
that universal sacrifice arose the Rigveda and Samaveda. The meters
(Chandas) arose from it, and the Yajurveda was born from it.
10. **Sanskrit:**
เคคเคธ्เคฎाเคฆเคถ्เคตा เค
เคाเคฏเคจ्เคค । เคฏे เคे เคोเคญเคฏाเคฆเคคः । เคाเคตो เคน เคเค्เคिเคฐे เคคเคธ्เคฎाเคค् । เคคเคธ्เคฎाเค्เคाเคคा เค
เคाเคตเคฏः ॥เฅงเฅฆ॥
**IAST:**
tasmฤdaลvฤ ajฤyanta | ye ke cobhayฤdataแธฅ | gฤvo ha jajรฑire tasmฤt | tasmฤjjฤtฤ ajฤvayaแธฅ ||10||
**Translation/Meaning:**
From it horses were born, and all animals with two rows of teeth. Cows were born from it, and goats and sheep arose.
11. **Sanskrit:**
เคฏเคค्เคชुเคฐुเคทं เคต्เคฏเคฆเคงुः । เคเคคिเคงा เคต्เคฏเคเคฒ्เคชเคฏเคจ् । เคฎुเคं เคिเคฎเคธ्เคฏ เคौ เคฌाเคนू । เคाเคตूเคฐू เคชุงุฏุง เคเค्เคฏेเคคे ॥เฅงเฅง॥
**IAST:**
yatpuruแนฃaแน vyadadhuแธฅ | katidhฤ vyakalpayan | mukhaแน kimasya kau bฤhลซ | kฤvลซrลซ pฤdฤ ucyete ||11||
**Translation/Meaning:**
When
they divided the Purusha, into how many parts did they arrange Him?
What was His mouth? What were His arms? What were called His thighs and
feet?
12. **Sanskrit:**
เคฌ्เคฐाเคน्เคฎเคฃोเคฝเคธ्เคฏ เคฎुเคเคฎाเคธीเคค् । เคฌाเคนू เคฐाเคเคจ्เคฏः เคृเคคः । เคเคฐू เคคเคฆเคธ्เคฏ เคฏเคฆ्เคตैเคถ्เคฏः । เคชเคฆเคญ्เคฏां เคถूเคฆ्เคฐो เค
เคाเคฏเคค ॥เฅงเฅจ॥
**IAST:**
brฤhmaแนo'sya mukhamฤsฤซt | bฤhลซ rฤjanyaแธฅ kแนtaแธฅ | ลซrลซ tadasya yadvaiลyaแธฅ | padbhyฤแน ลลซdro ajฤyata ||12||
**Translation/Meaning:**
The
Brahmana (priest/scholar) was His mouth. The Rajanya
(Kshatriya/warrior) became His arms. The Vaishya (merchant/farmer) was
His thighs. The Shudra (laborer) arose from His feet. (This symbolizes
the social order as part of the cosmic body, not a rigid caste system.)
13. **Sanskrit:**
เคเคจ्เคฆ्เคฐเคฎा เคฎเคจเคธो เคाเคคः । เคเค्เคทोः เคธूเคฐ्เคฏो เค
เคाเคฏเคค । เคฎुเคाเคฆिเคจ्เคฆ्เคฐเคถ्เคाเค्เคจिเคถ्เค । เคช्เคฐाเคฃाเคฆ्เคตाเคฏुเคฐเคाเคฏเคค ॥เฅงเฅฉ॥
**IAST:**
candramฤ manaso jฤtaแธฅ | cakแนฃoแธฅ sลซryo ajฤyata | mukhฤdindraลcฤgniลca | prฤแนฤdvฤyurajฤyata ||13||
**Translation/Meaning:**
The
moon arose from His mind. The sun was born from His eyes. From His
mouth came Indra and Agni (fire). From His breath arose Vayu (wind).
14. **Sanskrit:**
เคจाเคญ्เคฏा เคเคธीเคฆเคจ्เคคเคฐिเค्เคทเคฎ् । เคถीเคฐ्เคท्เคฃो เคฆ्เคฏौः เคธเคฎเคตเคฐ्เคคเคค । เคชเคฆเคญ्เคฏां เคญूเคฎिเคฐ्เคฆिเคถः เคถ्เคฐोเคค्เคฐाเคค् । เคคเคฅा เคฒोเคाँ เค
เคเคฒ्เคชเคฏเคจ् ॥เฅงเฅช॥
**IAST:**
nฤbhyฤ ฤsฤซdantarikแนฃam | ลฤซrแนฃแนo dyauแธฅ samavartata | padbhyฤแน bhลซmirdiลaแธฅ ลrotrฤt | tathฤ lokฤแน akalpayan ||14||
**Translation/Meaning:**
From
His navel came the sky (antariksha). From His head arose heaven (dyau).
From His feet came the earth, and from His ears the directions. Thus
they arranged the worlds.
15. **Sanskrit:**
เคธเคช्เคคाเคธyasan paridhayas | tri-sapta samidha: krta: | deva yad yajnaแน tanvanฤ: | abadhnan puruแนฃaแน paลum ||เฅงเฅซ||
**IAST:**
saptฤsyasan paridhayas | tri-sapta samidha: krta: | deva yad yajnaแน tanvanฤ: | abadhnan puruแนฃaแน paลum ||15||
**Translation/Meaning:**
Seven
were the enclosing sticks (boundaries), thrice seven were the fuel
sticks made. When the gods, performing the sacrifice, bound the Purusha
as the victim.
16. **Sanskrit:**
เคฏเค्เคेเคจ เคฏเค्เคเคฎเคฏเคเคจ्เคค เคฆेเคตाः । เคคाเคจि เคงเคฐ्เคฎाเคฃि เคช्เคฐเคฅเคฎाเคจ्เคฏाเคธเคจ । เคคेเคน เคจाเคं เคฎเคนिเคฎाเคจः เคธเคเคจ्เคคे । เคฏเคค्เคฐ เคชूเคฐ्เคตे เคธाเคง्เคฏाः เคธเคจ्เคคि เคฆेเคตाः ॥เฅงเฅฌ॥
**IAST:**
yajรฑena
yajรฑamayajanta devฤแธฅ | tฤni dharmฤแนi prathamฤnyฤsan | teha nฤkaแน
mahimฤnaแธฅ sacante | yatra pลซrve sฤdhyฤแธฅ santi devฤแธฅ ||16||
**Translation/Meaning:**
With
sacrifice, the gods sacrificed to the sacrifice. These were the first
duties (dharma). These great powers reach the firmament, where the
ancient sadhyas and gods dwell.
This hymn emphasizes the unity of
all existence in the Purusha, the sacrificial nature of creation, and
the path to transcendence through understanding this cosmic reality.
### Details from Other Parts of the Series
The
discourses on Purush Suktam by Brahma Rishi Vishvatma Bawraji (Swami
Vishvatma Bawra Ji Maharaj) are a 7-part series delivered in Hindi,
recorded in The Netherlands in September 1989. They provide a deep
philosophical interpretation of the hymn, linking it to Vedic
principles, creation, self-realization, and unity of individual,
society, and cosmos.
The full series is available on YouTube via
these playlists (content appears identical across channels like Bodh
Prem Seva and Brahmrishi Mission Samiti):
- https://www.youtube.com/playlist?list=PLQKnX4V7J1kmwRToSfp_zzPX8P--DSbKn
- https://youtube.com/playlist?list=PLmQKq2OyLV_4lbQivwlv3ZgAeK4eQXv0a
#### Overview of the Series Parts
Based
on available titles, descriptions, and snippets, here's a high-level
outline (detailed transcripts aren't publicly available online, but the
talks build sequentially on the hymn's verses and themes like Brahman,
Veda as eternal knowledge, and divine surrender):
- **Part 1**:
Introduction to the Purush Suktam as a foundational Vedic hymn.
Discusses its prominence in Sanatan Dharma, the concept of Purusha as
the cosmic being, and the Vedas' role in creation. (URL:
https://www.youtube.com/watch?v=zaiSbHZb5os; Duration: ~1 hour; Uploaded
Dec 2014)
- **Part 2**: (As summarized previously) Explores the
Vedas as eternal, roots of religions, three forms of Purusha
(individual, societal, cosmic), creation of the human body as a divine
temple, and surrender for bliss. Includes chants and analogies. (URL:
https://youtu.be/2uIf36umt38 or
https://www.youtube.com/watch?v=N_Tl6gZMwsU; Duration: ~1 hour)
-
**Part 3**: Delves deeper into the sacrificial aspects of the hymn
(verses on yajna/sacrifice), the emergence of the Vedas and social order
from Purusha, and philosophical debates on matter vs. consciousness.
(URL: Search for "Purush Suktam Part 3 Brahma Rishi Vishvatma Bawraji"
on YouTube; Duration: ~1 hour)
- **Part 4**: Focuses on the
cosmic manifestation (Virat Purusha), the division of Purusha into
quarters, and how the universe pervades both animate and inanimate.
Emphasizes unity and transcendence.
- **Part 5**: Explains the
birth of elements, gods, and varnas (social classes) from Purusha.
Touches on dharma, the human role in cosmic order, and spiritual
welfare. (URL: https://www.youtube.com/watch?v=Fjqa4SBq7rQ; Description:
"Pravachan by Guru Bawra about Purush Sukt"; Duration: ~1 hour)
-
**Part 6**: Interprets later verses on celestial bodies (sun, moon,
etc.) arising from Purusha, the arrangement of worlds, and the path to
immortality through knowledge.
- **Part 7**: Concludes with the
ultimate sacrifice, dharma as first principles, and attaining the divine
realm. Urges complete devotion and realization of Purusha for
liberation. (URL: Search for "Purush Suktam Part 7 Brahma Rishi
Vishvatma Bawraji"; Duration: ~1 hour)
The series is devotional and analytical, with chants, prayers, and references to figures like Adi Shankaracharya.
๐บ เคชुเคฐुเคท เคธूเค्เคค (เคเค्เคตेเคฆ 10.90)
เคชूเคฐा เคชाเค — เคฎूเคฒ เคถ्เคฒोเค + English Translation + เคนिเคจ्เคฆी เคญाเคตाเคฐ्เคฅ
1. เคถ्เคฒोเค
เคธเคนเคธ्เคฐเคถीเคฐ्เคทा เคชुเคฐुเคทः เคธเคนเคธ्เคฐाเค्เคทः เคธเคนเคธ्เคฐเคชाเคค् ।
เคธ เคญूเคฎिं เคตिเคถ्เคตเคคो เคตृเคค्เคตा เค
เคค्เคฏเคคिเคท्เค เคฆ्เคฆเคถाเค्เคुเคฒเคฎ् ॥
English Translation:
The Purusha has a thousand heads, a thousand eyes, and a thousand feet.
He pervades the entire universe and yet transcends it by ten fingers’ breadth.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ (เคนिंเคฆी):
เคชुเคฐुเคท เคธเคฐ्เคตเคต्เคฏाเคชเค เคนै। เคตเคน เคเคธ เคธृเคท्เคि เคฎें เคต्เคฏाเคช्เคค เคนोเคเคฐ เคญी เคเคธเคธे เคชเคฐे เคธ्เคฅिเคค เคนै।
2. เคถ्เคฒोเค
เคชुเคฐुเคท เคเคตेเคฆं เคธเคฐ्เคตं เคฏเคฆ्เคญूเคคं เคฏเค्เค เคญเคต्เคฏเคฎ् ।
เคเคคाเคฎृเคคเคค्เคตเคธ्เคฏेเคถाเคจो เคฏเคฆเคจ्เคจेเคจाเคคिเคฐोเคนเคคि ॥
English:
Purusha is all that has been and all that will be.
He is the lord of immortality and transcends all nourishment.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคธเคฎเคฏ, เคीเคตเคจ, เคฎृเคค्เคฏु — เคธเคฌ เคเคธी เคฎें เคธ्เคฅिเคค เคนैं। เคตเคน เค
เคฎเคฐ เคคเคค्เคต เคนै।
3. เคถ्เคฒोเค
เคเคคाเคตाเคจเคธ्เคฏ เคฎเคนिเคฎा เค
เคคो เค्เคฏाเคฏाँเคถ्เค เคชूเคฐुเคทः ।
เคชाเคฆोเคฝเคธ्เคฏ เคตिเคถ्เคตा เคญूเคคाเคจि เคค्เคฐिเคชाเคฆเคธ्เคฏाเคฎृเคคं เคฆिเคตि ॥
English:
Such is His greatness, yet greater than this is Purusha.
One quarter of Him is this universe; three quarters are immortal in heaven.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคฏเคน เคธंเคธाเคฐ เคेเคตเคฒ เคเคธเคा เคเค เค
ंเคถ เคนै, เคถेเคท เคेเคคเคจा เคฒोเค เคฎें เคธ्เคฅिเคค เคนै।
4. เคถ्เคฒोเค
เคค्เคฐिเคชाเคฆूเคฐ्เคง्เคต เคเคฆैเคค्เคชुเคฐुเคทः เคชाเคฆोเคฝเคธ्เคฏेเคนाเคญเคตाเคค्เคชुเคจः ।
เคคเคคो เคตिเคถ्เคตเค् เคต्เคฏเค्เคฐाเคฎเคค् เคธाเคถเคจाเคจเคถเคจे เค
เคญि ॥
English:
With three quarters He rose above; one quarter became the world again.
Thereafter He pervaded all beings, animate and inanimate.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคชुเคฐुเคท เคธृเคท्เคि เคฎें เคญी เคนै เคเคฐ เคเคธเคธे เคชเคฐे เคญी।
5. เคถ्เคฒोเค
เคคเคธ्เคฎाเคฆ्เคตिเคฐाเคกเคाเคฏเคค เคตिเคฐाเคो เค
เคงि เคชूเคฐुเคทः ।
เคธ เคाเคคो เค
เคค्เคฏเคฐिเค्เคฏเคค เคชเคถ्เคाเคฆ्เคญूเคฎिเคฎเคฅो เคชुเคฐः ॥
English:
From Him arose the Cosmic Being (Virat), and from Virat the Purusha again emerged.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคธृเคท्เคि เคเค्เคฐ เคจिเคฐंเคคเคฐ เคนै — เคाเคฐเคฃ เคเคฐ เคाเคฐ्เคฏ เคเค เคนी เคนैं।
6. เคถ्เคฒोเค
เคฏเคค्เคชुเคฐुเคทेเคฃ เคนเคตिเคทा เคฆेเคตा เคฏเค्เคเคฎเคคเคจ्เคตเคค ।
เคตเคธเคจ्เคคो เค
เคธ्เคฏाเคธीเคฆाเค्เคฏं เค्เคฐीเคท्เคฎ เคเคฆ्เคง्เคฎः เคถเคฐเคฆ्เคงเคตिः ॥
English:
The gods performed the sacrifice using Purusha as the offering.
Spring was the ghee, summer the fuel, autumn the oblation.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคธृเคท्เคि เคฏเค्เค เคธे เคเคฒी — เคเคคुเคँ เคเคธเคा เคเคชเคเคฐเคฃ เคฌเคจीं।
7. เคถ्เคฒोเค
เคคं เคฏเค्เคं เคฌเคฐ्เคนिเคทि เคช्เคฐौเค्เคทเคจ् เคชुเคฐुเคทं เคाเคคเคฎเค्เคฐเคคः ।
เคคेเคจ เคฆेเคตा เค
เคฏเคเคจ्เคค เคธाเคง्เคฏा เคเคทเคฏเคถ्เค เคฏे ॥
English:
They offered the Purusha in the sacred fire.
The gods, sages, and celestial beings performed the sacrifice.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคงเคฐ्เคฎ เคธाเคฎूเคนिเค เคेเคคเคจा เคธे เคเคจ्เคฎा เคนै।
8. เคถ्เคฒोเค
เคคเคธ्เคฎाเคฆ्เคฏเค्เคाเคค्เคธเคฐ्เคตเคนुเคคः เคธเคฎ्เคญृเคคं เคชृเคทเคฆाเค्เคฏเคฎ् ।
เคชเคถूंเคธ्เคคाँเคถ्เคเค्เคฐे เคตाเคฏเคต्เคฏाเคจाเคฐเคฃ्เคฏाเคจ् เค्เคฐाเคฎ्เคฏाเคถ्เค เคฏे ॥
English:
From that sacrifice came animals — wild, domestic, and aerial.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคธเคฎเคธ्เคค เคीเคตเคจ เคฏเค्เค เคी เคเคชเค เคนै।
9. เคถ्เคฒोเค
เคเคः เคธाเคฎाเคจि เคเค्เคिเคฐे เคเคจ्เคฆांเคธि เคเค्เคिเคฐे เคคเคธ्เคฎाเคค् ।
เคฏเคुเคธ्เคคเคธ्เคฎाเคฆเคाเคฏเคค ॥
English:
From that sacrifice arose the Rig, Sama, and Yajur Vedas.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เค्เคाเคจ เคเคถ्เคตเคฐ เคธे เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนै, เคฎाเคจเคต-เคจिเคฐ्เคฎिเคค เคจเคนीं।
10. เคถ्เคฒोเค
เคคเคธ्เคฎाเคฆเคถ्เคตा เค
เคाเคฏเคจ्เคค เคฏे เคे เคोเคญเคฏाเคฆเคคः ।
เคाเคตो เคน เคเค्เคिเคฐे เคคเคธ्เคฎाเคค् เคคเคธ्เคฎाเค्เคाเคคा เค
เคाเคตเคฏः ॥
English:
From that sacrifice came horses, cattle, sheep and goats.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคीเคตเคจ เคी เคธเคฎृเคฆ्เคงि เคค्เคฏाเค เคธे เคเคค्เคชเคจ्เคจ เคนोเคคी เคนै।
11. เคถ्เคฒोเค
เคฏเคค्เคชुเคฐुเคทं เคต्เคฏเคฆเคงुः เคเคคिเคงा เคต्เคฏเคเคฒ्เคชเคฏเคจ् ।
เคฎुเคं เคिเคฎเคธ्เคฏ เคौ เคฌाเคนू เคाเคตूเคฐू เคชाเคฆा เคเค्เคฏेเคคे ॥
English:
When they divided the Purusha, how many parts did they make?
What became his mouth, arms, thighs and feet?
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคฎाเคจเคต เคธเคฎाเค เคी เคธंเคฐเคเคจा เคा เคธंเคेเคค।
12. เคถ्เคฒोเค
เคฌ्เคฐाเคน्เคฎเคฃोเคฝเคธ्เคฏ เคฎुเคเคฎाเคธीเคค् เคฌाเคนू เคฐाเคเคจ्เคฏः เคृเคคः ।
เคเคฐू เคคเคฆเคธ्เคฏ เคฏเคฆ्เคตैเคถ्เคฏः เคชเคฆ्เคญ्เคฏां เคถूเคฆ्เคฐो เค
เคाเคฏเคค ॥
English:
The Brahmin was His mouth, the Kshatriya His arms,
the Vaishya His thighs, and the Shudra His feet.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคฏเคน เคธाเคฎाเคिเค เคเคฐ्เคคเคต्เคฏ-เคตिเคญाเคเคจ เคนै, เคाเคคि เคจเคนीं।
13. เคถ्เคฒोเค
เคเคจ्เคฆ्เคฐเคฎा เคฎเคจเคธो เคाเคคः เคเค्เคทोः เคธूเคฐ्เคฏो เค
เคाเคฏเคค ।
เคฎुเคाเคฆिเคจ्เคฆ्เคฐเคถ्เคाเค्เคจिเคถ्เค เคช्เคฐाเคฃाเคฆ्เคตाเคฏुเคฐเคाเคฏเคค ॥
English:
From His mind came the moon, from His eyes the sun,
from His mouth fire and Indra, from His breath the wind.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคฎाเคจเคต เคฆेเคน เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคा เคช्เคฐเคคिเคฌिंเคฌ เคนै।
14. เคถ्เคฒोเค
เคจाเคญ्เคฏा เคเคธीเคฆเคจ्เคคเคฐिเค्เคทं เคถीเคฐ्เคท्เคฃो เคฆ्เคฏौः เคธเคฎเคตเคฐ्เคคเคค ।
เคชเคฆ्เคญ्เคฏां เคญूเคฎिเคฐ्เคฆिเคถः เคถ्เคฐोเคค्เคฐाเคค् เคคเคฅा เคฒोเคाँ เค
เค्เคฒृเคชเคจ् ॥
English:
From His navel came the sky, from His head the heavens,
from His feet the earth, and from His ears the directions.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคชूเคฐा เคฌ्เคฐเคน्เคฎांเคก เคเค เคीเคตिเคค เคธंเคฐเคเคจा เคนै।
15. เคถ्เคฒोเค
เคธเคช्เคคाเคธ्เคฏाเคธเคจ เคชเคฐिเคงเคฏः เคค्เคฐिเคธเคช्เคค เคธเคฎिเคงः เคृเคคाः ।
เคฆेเคตा เคฏเคฆ्เคฏเค्เคं เคคเคจ्เคตाเคจाः เค
เคฌเคง्เคจเคจ् เคชुเคฐुเคทं เคชเคถुเคฎ् ॥
English:
Seven were the altars, twenty-one the fuel sticks,
when the gods performed the cosmic sacrifice.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคฏोเค เคเคฐ เคฏเค्เค เคेเคคเคจा เคी เคตैเค्เคाเคจिเค เคช्เคฐเคฃाเคฒी เคนैं।
16. เคถ्เคฒोเค (เคธเคฎाเคชเคจ)
เคฏเค्เคेเคจ เคฏเค्เคเคฎเคฏเคเคจ्เคค เคฆेเคตाः ।
เคคाเคจि เคงเคฐ्เคฎाเคฃि เคช्เคฐเคฅเคฎाเคจ्เคฏाเคธเคจ ।
เคคे เคน เคจाเคं เคฎเคนिเคฎाเคจः เคธเคเคจ्เคคे ।
เคฏเคค्เคฐ เคชूเคฐ्เคตे เคธाเคง्เคฏाः เคธเคจ्เคคि เคฆेเคตाः ॥
English:
By sacrifice the gods performed sacrifice.
These became the first laws of Dharma.
Through them they attained the heavenly realm.
เคญाเคตाเคฐ्เคฅ:
เคค्เคฏाเค เคนी เคงเคฐ्เคฎ เคนै।
เคค्เคฏाเค เคนी เคฎुเค्เคคि เคा เคฎाเคฐ्เค เคนै।
